Nederland importeerde in eerste kwartaal 12 procent vloeibaar gas uit Rusland

Nederland importeerde in de eerste drie maanden van 2026 nog altijd 12 procent van het vloeibare gas (lng) uit Rusland. Dat blijkt uit cijfers van onderzoeksinstituut Institute for Energy Economics and Financial Analysis (IEEFA), gepubliceerd op 16 mei 2026. Het cijfer is opmerkelijk omdat Nederland en de Europese Unie juist proberen de afhankelijkheid van Russisch gas zo snel mogelijk af te bouwen sinds de Russische inval in Oekraïne in februari 2022.

"Dat is echt veel meer dan ik had verwacht", zegt energiedeskundige Jilles van den Beukel van het Haags Centrum voor Strategische Studies. Hoeveel van het Russische lng daadwerkelijk in Nederland wordt gebruikt is lastig vast te stellen, omdat via de haven van Rotterdam ook veel vloeibaar gas wordt doorgevoerd naar andere Europese landen. In de eerste drie maanden van 2026 kwamen daar volgens een woordvoerder 44 lng-tankers uit de Verenigde Staten aan en zes uit Rusland. Mogelijk wordt een deel van dat Russische lng vervolgens verder vervoerd binnen Europa.

Nederland behoort tot de vijf EU-landen die in het eerste kwartaal van 2026 nog Russisch lng importeerden. De andere vier zijn Spanje (26 procent van de totale lng-import), Frankrijk (35 procent), België (40 procent) en Portugal (11 procent). Deze vijf landen zijn verantwoordelijk voor vrijwel alle Russische lng-import binnen de Europese Unie. Andere EU-lidstaten hebben de import van Russisch vloeibaar gas al volledig stopgezet of importeerden nooit lng uit Rusland.

De Europese Unie heeft besloten dat het vanaf begin 2027 helemaal verboden wordt om vloeibaar gas vanuit Rusland te importeren. In het najaar van 2027 gaat dat ook gelden voor de invoer van gas via pijpleidingen. Het is nu al niet meer toegestaan om nieuwe contracten af te sluiten voor de import van gas uit Rusland. Door langetermijncontracten die vóór de sancties werden afgesloten, kan er nu dus nog wel gas binnenkomen. Deze contracten hebben vaak een looptijd van 10 tot 20 jaar en bevatten doorgaans strenge boeteclausules bij vroegtijdige beëindiging.

In 2025 is de import van vloeibaar gas uit Rusland weer toegenomen ten opzichte van 2024. Toenmalig klimaatminister Sophie Hermans (VVD) wees toen al op een handvol langlopende contracten die nog liepen en niet zomaar opgebroken kunnen worden. Deze contracten zijn afgesloten door commerciële partijen zoals energiebedrijven, handelaren en industriële afnemers. De overheid heeft beperkte mogelijkheden om deze contracten eenzijdig te beëindigen zonder juridische en financiële gevolgen.

Toen Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel, moest Europa in hoog tempo op zoek naar alternatieven voor Russisch aardgas. Voor de oorlog kwam circa 40 procent van het Europese aardgas uit Rusland, voornamelijk via pijpleidingen zoals Nord Stream en Jamal-Europa. Nederland bouwde binnen 200 dagen een drijvende lng-terminal in de Eemshaven, die in september 2022 operationeel werd. Deze terminal kan jaarlijks 8 miljard kubieke meter gas verwerken, wat overeenkomt met ongeveer 20 procent van het Nederlandse gasverbruik.

Sindsdien is de Europese gasmarkt ingrijpend veranderd. De aanvoer van Russisch gas via pijpleidingen nam fors af, van circa 155 miljard kubieke meter in 2021 naar minder dan 40 miljard kubieke meter in 2024. Tegelijkertijd nam de import van vloeibaar aardgas per schip sterk toe. Dat komt vooral uit de Verenigde Staten, dat in korte tijd de grootste lng-leverancier van Europa is geworden. In 2021 kwam 6 procent van het Europese gas uit de VS, in 2024 was dat gestegen naar 28 procent.

Amerika heeft veel lng-fabrieken gebouwd toen het zag dat Europa zo afhankelijk was van Russisch gas. Het land heeft daar ook veel geld aan verdiend. De gasprijzen in Europa liggen structureel hoger dan in de Verenigde Staten, wat lng-export zeer lucratief maakt voor Amerikaanse producenten. Deze nieuwe afhankelijkheid leidt in toenemende mate tot ongemak binnen Europa. "Vloeibaar gas is de achilleshiel van Europa's energiestrategie geworden", staat in het IEEFA-rapport. Europa heeft de afhankelijkheid van één leverancier (Rusland) ingeruild voor een andere (Verenigde Staten), met beperkte diversificatie naar andere regio's zoals het Midden-Oosten, Afrika of Australië.

Geopolitieke risico's en prijsdruk

De EU koos 2027 als deadline voor een volledig verbod op Russisch lng omdat Europa in de tussentijd voldoende capaciteit moest opbouwen om gas uit andere delen van de wereld te importeren. Die capaciteit is er inmiddels grotendeels. Europa heeft sinds 2022 circa 25 nieuwe lng-terminals geopend of uitgebreid, waardoor de totale importcapaciteit is gestegen van 160 miljard kubieke meter per jaar in 2021 naar meer dan 240 miljard kubieke meter in 2026.

"Europa had dus verwacht dat de wereldwijde gasmarkt iets ruimer zou zijn, maar door de afsluiting van de Straat van Hormuz zijn gasprijzen weer iets gestegen", zegt deskundige Van den Beukel. De zeestraat tussen Iran en Oman was goed voor 20 procent van de wereldwijde lng-levering, blijkt uit data van het IEEFA. De straat werd in april 2026 tijdelijk afgesloten na een escalatie van het conflict tussen Iran en westerse mogendheden, wat leidde tot verstoringen in de aanvoer van lng uit Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en andere Golfstaten. "Ik zou niet raar opkijken als Brussel de datum van het verbod daardoor verder zou opschuiven", aldus Van den Beukel.

Het blijft een lastig dilemma voor de Europese Unie op de korte termijn, zegt Van den Beukel. "Aan de ene kant wil je de lng-markt niet nog krapper maken — en dus duurder — maar aan de andere kant wil je ook de oorlogskas van Poetin niet spekken." Rusland verdient nog altijd miljarden euro's per jaar aan de export van lng naar Europa. In 2025 bedroeg de Russische lng-export naar de EU naar schatting 15 miljard kubieke meter, met een waarde van circa 6 tot 8 miljard euro, afhankelijk van de gasprijzen. Dit geld draagt bij aan de financiering van de Russische oorlogsinspanning in Oekraïne.

Ondertussen proberen Europese landen hun gasvoorraden weer aan te vullen voor de winter van 2026-2027. De Europese Unie heeft als doel gesteld dat de gasopslagen op 1 november minimaal 90 procent gevuld moeten zijn. Omdat commerciële partijen terughoudend zijn met het inkopen van gas vanwege hoge prijzen en onzekerheid over de markt, heeft staatsenergiebedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) van het kabinet een bufferlening van 20 miljard euro gekregen om te kunnen handelen op de gasmarkt en zo de gasopslagen te kunnen vullen. Deze lening stelt EBN in staat om gas in te kopen wanneer prijzen relatief laag zijn en op te slaan voor gebruik in de winter.

Risico van overcapaciteit

Volgens het IEEFA schuilt in de snelle uitbreiding van lng-infrastructuur ook een risico. Overal in Europa worden nieuwe lng-terminals gebouwd, terwijl de vraag naar gas op de langere termijn juist daalt. De Europese Unie heeft als doel om in 2030 55 procent minder CO2 uit te stoten dan in 1990, en in 2050 klimaatneutraal te zijn. Dit vereist een sterke afname van het gebruik van fossiele brandstoffen, waaronder aardgas. De vraag naar gas in Europa daalde van 480 miljard kubieke meter in 2021 naar 380 miljard kubieke meter in 2024, een afname van ruim 20 procent.

Deze daling komt door energiebesparing, de overstap op hernieuwbare energie, de groei van warmtepompen en elektrificatie van industrie. Als deze trend doorzet, zal Europa in 2030 naar schatting 300 tot 320 miljard kubieke meter gas per jaar nodig hebben, en in 2040 mogelijk nog slechts 200 miljard kubieke meter. Dit betekent dat de huidige lng-importcapaciteit van 240 miljard kubieke meter structureel te groot is, wat leidt tot onderbenutte terminals, hoge vaste kosten en mogelijk verlieslatende investeringen.

Van den Beukel begrijpt de kritiek, maar noemt extra capaciteit wel noodzakelijk op de korte termijn. "Je wilt niet afhankelijk zijn van één of twee terminals. Als er een storing is, of als een terminal uitvalt door onderhoud of een incident, moet je voldoende reservecapaciteit hebben om de gasvoorziening te garanderen." Hij wijst erop dat de lng-terminals ook kunnen worden gebruikt voor de import van waterstof in de toekomst, wanneer de infrastructuur daarvoor wordt aangepast.

"Uiteindelijk blijft de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen het structurele probleem", zegt Van den Beukel. "Als Europa structureel minder kwetsbaar wil worden, zal het sneller moeten overstappen op duurzame energie." Dit vereist grote investeringen in windenergie, zonne-energie, energieopslag, elektrische netten en de elektrificatie van verwarming en industrie. De Europese Commissie schat dat hiervoor tot 2030 jaarlijks 350 tot 400 miljard euro extra investeringen nodig zijn.

Gevolgen voor Nederlandse bedrijven

Voor Nederlandse bedrijven heeft de situatie op de gasmarkt directe gevolgen. Industriële afnemers zoals chemische bedrijven, glastuinbouw, voedingsmiddelenindustrie en datacenters zijn sterk afhankelijk van aardgas voor productieprocessen en verwarming. De gasprijzen liggen sinds 2022 structureel hoger dan voor de oorlog. In 2021 kostte gas gemiddeld 20 tot 25 euro per megawattuur, in 2024 en 2025 schommelde de prijs tussen 35 en 50 euro per megawattuur, met pieken tot boven de 60 euro bij verstoringen.

Hogere gasprijzen leiden tot hogere productiekosten, wat de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven onder druk zet. Bedrijven in sectoren met lage marges, zoals de glastuinbouw, hebben moeite om deze kosten door te berekenen aan afnemers. Sommige bedrijven hebben productie verplaatst naar landen met lagere energiekosten, of hebben investeringen in Nederland uitgesteld.

Voor energiebedrijven en handelaren biedt de lng-markt kansen. Bedrijven die lng importeren, opslaan en doorverkopen kunnen profiteren van prijsverschillen tussen regio's en seizoenen. De haven van Rotterdam is uitgegroeid tot een belangrijk knooppunt voor lng-handel in Europa, met jaarlijks meer dan 100 lng-tankers die aanmeren bij de Gate-terminal. Deze terminal heeft een opslagcapaciteit van 540.000 kubieke meter lng en kan jaarlijks 16 miljard kubieke meter gas verwerken.

De komende maanden zal duidelijk worden of de Europese Unie vasthoudt aan de deadline van begin 2027 voor een volledig verbod op Russisch lng, of dat deze wordt uitgesteld vanwege geopolitieke ontwikkelingen en marktonzekerheid. De Europese Commissie heeft aangegeven de situatie nauwlettend te volgen en indien nodig aanpassingen door te voeren.

Voor Nederland betekent dit dat de import van Russisch lng waarschijnlijk nog minimaal tot eind 2026 doorgaat, mogelijk langer als Brussel de deadline opschuift. Bedrijven met langlopende contracten zullen deze blijven nakomen, tenzij de overheid ingrijpt met compensatieregelingen of dwingend beleid. De discussie over energieonafhankelijkheid, betaalbaarheid en klimaatdoelen blijft de komende jaren centraal staan in het Europese energiebeleid.