Luchtvaart Nederland krimpt voor eerst sinds corona: 3% minder passagiers op Schiphol

Het aantal luchtvaartpassagiers in Nederland is in het eerste kwartaal van 2026 gedaald naar 16,2 miljoen, tegenover 16,6 miljoen in dezelfde periode van 2025. Dit is de eerste daling sinds het herstel na de coronapandemie, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De afname van 400.000 passagiers (2,4 procent) wordt veroorzaakt door twee externe schokken: winterse weersomstandigheden in januari en geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten in februari en maart.

De daling concentreert zich vooral op Schiphol, de grootste luchthaven van Nederland. Hier daalde het aantal passagiers met ongeveer 3 procent, terwijl het aantal vluchten met meer dan 6 procent afnam. Dit betekent dat vluchten gemiddeld minder vol waren of dat luchtvaartmaatschappijen hun capaciteit hebben teruggeschroefd. De andere Nederlandse luchthavens — Rotterdam, Eindhoven, Maastricht en Groningen — bleven relatief stabiel of groeiden licht, wat aangeeft dat de problemen zich concentreren op het internationale verkeer via Schiphol.

De eerste oorzaak van de daling was het winterse weer in januari 2026. Op woensdag 7 januari alleen al moesten bijna 400 vluchten worden geschrapt vanwege zware sneeuwval. Dit was een van de zwaarste sneeuwdagen in Nederland in jaren. Schiphol, als hub voor internationale verbindingen, is gevoelig voor weerstoringen omdat een enkele dag sluiting of beperking gevolgen heeft voor honderden vervolgvluchten en duizenden passagiers. De sneeuwval in januari 2026 was erger dan in januari 2025, wat verklaart waarom de daling zich vooral in die maand voordeed.

De tweede oorzaak was de escalatie van het conflict in het Midden-Oosten. Eind februari 2026 voerden de Verenigde Staten en Israël bombardementen uit op Iran. Als reactie hierop sloot Iran grote delen van zijn luchtruim. Dit had directe gevolgen voor vluchten naar en vanuit landen in de regio: Israël, Jordanië, Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Veel vluchten moesten worden omgeleid, geannuleerd of uitgesteld. KLM, de grootste Nederlandse luchtvaartmaatschappij, kondigde aan dat het tot en met 30 juni 2026 vluchten naar Dubai, Riyad en Dammam zou annuleren.

De impact van deze annuleringen is aanzienlijk. Dubai is een belangrijk knooppunt voor internationale vluchten en een populaire bestemming voor Nederlandse toeristen en zakenreizigers. Riyad en Dammam zijn belangrijke bestemmingen voor zakenverkeer, vooral in de olie- en gasindustrie. KLM voerde voorheen meerdere vluchten per dag naar deze steden uit. De annuleringen tot 30 juni betekenen dat deze routes minstens vier maanden niet operationeel zijn, wat een aanzienlijk omzetverlies voor KLM en andere luchtvaartmaatschappijen oplevert.

Ter vergelijking: in 2025 reisden via Schiphol ongeveer 71 miljoen passagiers per jaar, wat neerkomt op ongeveer 17,75 miljoen per kwartaal. Een daling van 3 procent in Q1 2026 betekent dus een verlies van ongeveer 530.000 passagiers op jaarbasis als deze trend zou aanhouden. Voor KLM, dat ongeveer 40 procent van het verkeer op Schiphol verzorgt, zou dit een verlies van ongeveer 212.000 passagiers betekenen. Bij een gemiddelde ticketprijs van 150 euro (inclusief aansluitende vluchten) zou dit een omzetverlies van ongeveer 32 miljoen euro per kwartaal opleveren, of 128 miljoen euro per jaar.

De daling van het aantal vluchten (meer dan 6 procent op Schiphol) is nog opmerkelijker dan de daling van het aantal passagiers (3 procent). Dit suggereert dat luchtvaartmaatschappijen hun capaciteit hebben teruggeschroefd door grotere vliegtuigen in te zetten of minder frequente verbindingen aan te bieden. Dit is een defensieve strategie om verliezen te beperken wanneer de vraag afneemt. Luchtvaartmaatschappijen kunnen niet snel hun vaste kosten (personeelskosten, onderhoud, luchthavengelden) aanpassen, dus zij proberen hun variabele kosten (brandstof, catering) te verlagen door minder vluchten in te zetten.

Impact op Nederlandse luchtvaartindustrie

De luchtvaartindustrie is een belangrijke pijler van de Nederlandse economie. Schiphol alleen telt ongeveer 70.000 werknemers (directe en indirecte banen) en draagt jaarlijks ongeveer 6 miljard euro bij aan het bruto binnenlands product (bbp). Een daling van het aantal passagiers heeft gevolgen voor alle bedrijven in de luchtvaartketens: luchtvaartmaatschappijen, luchthavens, grondafhandelingsbedrijven, catering, logistiek, hotels en toerisme.

KLM, onderdeel van Air France-KLM, is de grootste Nederlandse luchtvaartmaatschappij met een vloot van ongeveer 200 vliegtuigen en ongeveer 33.000 medewerkers wereldwijd. In 2025 vervoerde KLM ongeveer 33 miljoen passagiers. Een daling van het aantal passagiers raakt KLM direct in de omzet en winstgevendheid. Air France-KLM kampte in 2025 al met lagere winstmarges door hoge brandstofprijzen, personeelskosten en concurrentie van low-cost carriers. Een verdere daling van het aantal passagiers kan leiden tot verdere winstdalingen en mogelijk tot aanpassingen in de personeelssterkte.

Transavia, de low-cost dochter van Air France-KLM, is ook getroffen. Dit bedrijf richt zich vooral op toerisme naar Zuid-Europa en Noord-Afrika. De geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten hebben minder directe impact op Transavia, maar het winterse weer in januari heeft wel gevolgen gehad. Transavia voerde in 2025 ongeveer 9 miljoen passagiers en is een belangrijke werkgever in Nederland met ongeveer 3.000 medewerkers.

Grondafhandelingsbedrijven zoals Swissport, Menzies en Celebi zijn ook getroffen. Deze bedrijven verzorgen het laden en lossen van vliegtuigen, het schoonmaken, het tanken en andere grondoperaties. Zij werken op basis van contracten met luchtvaartmaatschappijen, waarbij zij meestal per vlucht of per passagier betaald krijgen. Een daling van het aantal vluchten en passagiers betekent minder inkomsten voor deze bedrijven. Swissport, de grootste grondafhandelaar op Schiphol, telt ongeveer 8.000 medewerkers op de luchthaven.

Catering- en voedingsbedrijven zoals Gate Gourmet en LSG Sky Chefs zijn ook getroffen. Deze bedrijven bereiden maaltijden voor passagiers en bemanningen. Een daling van het aantal vluchten betekent minder vraag naar catering. Deze bedrijven hebben hoge vaste kosten (keukens, koelkasten, personeelskosten) en kunnen niet snel hun capaciteit aanpassen. Een daling van 3-6 procent kan dus leiden tot aanzienlijke winstdalingen.

Hotels en toerisme in Amsterdam en omgeving zijn ook getroffen. Amsterdam is een populaire bestemming voor internationale toeristen, waarvan veel via Schiphol aankomen. Een daling van het aantal passagiers betekent minder toeristen en minder hotelboekingen. Hotels in Amsterdam hebben in 2025 al te maken gehad met hogere personeelskosten en lagere bezettingsgraden. Een verdere daling van het aantal passagiers kan leiden tot verdere problemen.

Vergelijking met andere Europese luchthavens

De daling van het aantal passagiers op Schiphol is opmerkelijk, omdat veel andere Europese luchthavens in dezelfde periode groei lieten zien. Frankfurt (Duitsland), Parijs Charles de Gaulle, Londen Heathrow en Madrid groeiden in Q1 2026 allemaal met 2-4 procent. Dit suggereert dat de problemen op Schiphol niet alleen te wijten zijn aan macroeconomische factoren, maar ook aan specifieke factoren die Schiphol treffen.

De winterse weersomstandigheden in januari 2026 waren inderdaad erger in Nederland dan in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Nederland kreeg meer sneeuw dan deze landen, wat verklaart waarom Schiphol harder getroffen werd. Daarnaast is Schiphol een hub voor verbindingen naar het Midden-Oosten, terwijl Frankfurt en Parijs meer diversiteit hebben in hun routenetwerk. De geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten hebben dus een groter effect op Schiphol dan op andere hubs.

Daarnaast speelt concurrentie een rol. Low-cost carriers zoals Ryanair, easyJet en Wizz Air groeien sneller dan traditionele carriers. Deze bedrijven opereren vooral vanuit secundaire luchthavens zoals Eindhoven, Weeze (Duitsland) en Beauvais (Frankrijk). Schiphol, als premium hub, heeft minder voordeel van deze groei. Schiphol richt zich op internationale verbindingen en transfer-passagiers, terwijl low-cost carriers zich richten op point-to-point verbindingen vanuit kleinere luchthavens.

Gevolgen voor Nederlandse bedrijven

De daling van het aantal luchtvaartpassagiers heeft gevolgen voor Nederlandse bedrijven in meerdere sectoren. Exportbedrijven die afhankelijk zijn van luchtvrachtdiensten kunnen last hebben van hogere vrachtprijzen, omdat luchtvaartmaatschappijen hun capaciteit hebben teruggeschroefd. Bedrijven in de bloementeelt, voedselindustrie en farmaceutische industrie zijn afhankelijk van luchtvrachtdiensten voor het vervoer van bederfelijke goederen naar internationale markten.

Toerisme- en hospitality-bedrijven in Amsterdam en omgeving kunnen last hebben van minder internationale toeristen. Hotels, restaurants, musea en attracties zijn afhankelijk van toerisme voor hun inkomsten. Een daling van het aantal passagiers kan leiden tot lagere bezettingsgraden en lagere omzetten.

Zakenreizigers uit Nederland kunnen last hebben van minder directe vluchten en hogere ticketprijzen. Veel Nederlandse bedrijven zijn afhankelijk van zakenreizen naar het Midden-Oosten, Azië en Noord-Amerika. Minder vluchten en hogere prijzen kunnen leiden tot hogere reiskosten en minder frequente bezoeken.

De vraag is of de daling van het aantal passagiers een eenmalige terugval is of het begin van een langetermijntrend. Dit hangt af van drie factoren: het weer, de geopolitieke situatie en de economische groei.

Het weer in januari 2026 was uitzonderlijk slecht, maar dit is niet ongebruikelijk. Nederland krijgt gemiddeld eens per paar jaar zware sneeuwval. Als dit zich herhaalt, zal dit elk jaar tot daling van het aantal passagiers in januari leiden. Luchthavens kunnen zich beter voorbereiden op winterse weersomstandigheden door betere sneeuwruimingsapparatuur en betere planning.

De geopolitieke situatie in het Midden-Oosten blijft onzeker. KLM heeft aangekondigd dat vluchten naar Dubai, Riyad en Dammam tot 30 juni 2026 zijn geannuleerd. Het is onduidelijk of deze vluchten daarna zullen worden hervat. Als de spanning aanhoudt, kunnen de annuleringen langer duren, wat tot verdere daling van het aantal passagiers leidt.

De economische groei in Nederland en Europa is in 2026 voorzichtig positief, met een verwachte groei van ongeveer 1,5-2 procent. Dit zou moeten leiden tot groei van het aantal zakenreizen en toerisme. Echter, als de economische groei afneemt of als er een recessie optreedt, kan dit leiden tot verdere daling van het aantal passagiers.

Voor ondernemers is het belangrijk om de ontwikkelingen op de luchtvaartmarkt nauwlettend te volgen. Bedrijven die afhankelijk zijn van luchtvrachtdiensten, zakenreizen of toerisme moeten zich voorbereiden op mogelijke verdere dalingen en hogere kosten. Dit kan betekenen dat zij hun routenetwerk diversifiëren, hun reisbudgetten aanpassen of hun logistieke ketens optimaliseren.