Apeldoorn sluit deel van wijk De Maten af na dagen van onrust en geweld

Burgemeester Ton Heerts van Apeldoorn heeft een deel van wijk De Maten tot veiligheidsrisicogebied verklaard en voor de omgeving van de Waleweingaarde een noodverordening afgekondigd. De drastische maatregelen volgen op meerdere avonden met ongeregeldheden, waarbij het tot geweld en vernielingen kwam. De maatregelen gelden per direct en zijn bedoeld om de openbare orde te herstellen en ondernemers en bewoners veiligheid te bieden.

De exacte omvang van de ongeregeldheden is niet volledig duidelijk uit de beschikbare informatie, maar uit eerdere berichtgeving blijkt dat het gaat om incidenten waarbij groepen jongeren betrokken waren, mogelijk met achtergronden in de migratieproblematiek of sociale onrust. De wijk De Maten is een woonwijk in het westen van Apeldoorn met circa 8.000 inwoners. De Waleweingaarde is een winkelstraat in deze wijk met supermarkten, cafés, restaurants en andere detailhandelszaken.

Een veiligheidsrisicogebied is een juridisch instrument dat burgemeesters kunnen inzetten op basis van artikel 174 van de Gemeentewet. In zo'n gebied mag de politie personen fouilleren zonder dat daar direct aanleiding voor hoeft te zijn, en kunnen groepsvorming en bepaalde gedragingen worden verboden. Een noodverordening geeft de burgemeester extra bevoegdheden om de openbare orde te handhaven, bijvoorbeeld door bepaalde plekken af te sluiten, samenscholingen te verbieden of bepaalde uren waarop mensen zich niet op straat mogen bevinden in te stellen.

De afgelopen jaren hebben meerdere Nederlandse steden te maken gehad met soortgelijke situaties. In Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Den Haag zijn in verschillende wijken veiligheidsrisicogebieden ingesteld na ongeregeldheden. Deze maatregelen zijn omstreden: voorstanders zeggen dat zij nodig zijn om de veiligheid te herstellen, tegenstanders stellen dat zij disproportioneel zijn en bepaalde groepen stigmatiseren. Onderzoeken tonen aan dat veiligheidsrisicogebieden effectief kunnen zijn in het onmiddellijk verminderen van geweld en vernielingen, maar dat langetermijnoplossingen gericht op sociale integratie en economische kansen essentieel zijn.

Apeldoorn is een stad met circa 165.000 inwoners in de provincie Gelderland. De stad heeft een gevarieerde economie met industrie, diensten, detailhandel en toerisme. De wijk De Maten is een naoorlogse woonwijk met veel sociale huurwoningen. In de afgelopen decennia is de samenstelling van de bevolking veranderd, met een stijgend aandeel van migranten en hun nakomelingen. Dit heeft geleid tot meer culturele diversiteit, maar ook tot sociale spanningen in sommige wijken.

Gevolgen voor ondernemers en detailhandel

De ongeregeldheden en de daaropvolgende veiligheidsmaatregelen hebben directe gevolgen voor ondernemers in de wijk De Maten, vooral in en rond de Waleweingaarde. Detailhandelszaken zoals supermarkten, cafés, restaurants, kledingwinkels en andere winkels hebben te maken gehad met vernielingen, inbraken, overvallen en afname van klanten door angst en onveiligheid. Ondernemers hebben extra beveiligingsmaatregelen moeten treffen, zoals het plaatsen van camera's, versterking van deuren en ramen, en het inhuren van beveiligingspersoneel.

De veiligheidsrisicogebied-status kan op korte termijn helpen door verhoogde politiepresentie en afschrikking van potentiële daders. Op langere termijn kan het echter ook nadelig uitwerken. Klanten kunnen voorzichtiger worden met winkelen in een gebied dat als onveilig wordt bestempeld. Ondernemers kunnen moeite hebben met het aantrekken van personeel, vooral voor avond- en nachtdiensten. Vastgoedwaarden kunnen dalen, wat invloed heeft op huurprijzen en investeringsbereidheid.

De detailhandelssector in Nederland telt circa 75.000 bedrijven en biedt werk aan ongeveer 450.000 mensen. De sector heeft de afgelopen jaren te maken gehad met grote veranderingen door e-commerce, veranderende consumentengedrag en de coronapandemie. Veel winkelstraten in Nederlandse steden hebben te kampen met leegstand, afnemende voetgangersstromen en dalende omzetten. Voor winkeliers in probleemwijken is de situatie extra lastig, omdat zij niet alleen met deze structurele trends te maken hebben, maar ook met lokale veiligheidsproblemen.

Voor horecazaken zoals cafés en restaurants kan onveiligheid nog directere gevolgen hebben. Gasten willen zich veilig voelen, en als er regelmatig ongeregeldheden plaatsvinden, zullen zij uitwijken naar andere locaties. Horecazaken hebben ook te maken met vernielingen, diefstal en agressie van bezoekers. Dit leidt tot hogere kosten voor beveiliging, verzekering en reparaties, en tot lagere inkomsten.

De veiligheidsmaatregelen kunnen ook praktische gevolgen hebben voor ondernemers. Fouillering van klanten, verbod op groepsvorming en mogelijk uitgaansbeperkingen kunnen de sfeer in de wijk veranderen en klanten afschrikken. Ondernemers moeten duidelijk communiceren dat hun zaak veilig is en dat zij welkom zijn.

Bredere context: onrust in Nederlandse wijken

De ongeregeldheden in Apeldoorn passen in een bredere trend van onrust in bepaalde wijken van Nederlandse steden. In de afgelopen jaren hebben meerdere steden te maken gehad met incidenten waarbij groepen jongeren betrokken waren, vaak met achtergronden in achterstandswijken, migratieachtergrond of sociale marginalisering. De oorzaken zijn complex en omvatten werkloosheid, armoede, onvoldoende onderwijs- en trainingsmogelijkheden, huisvesting, discriminatie en gebrek aan toekomstperspectief.

De coronapandemie heeft deze problemen verergerd. Veel jongeren zaten thuis, scholen waren gesloten, vrijetijdsactiviteiten vielen weg, en de economische onzekerheid nam toe. Na de pandemie bleven veel jongeren achter met onderwijsachterstanden, mentale gezondheidsproblemen en verminderde toekomstperspectieven. Dit heeft bijgedragen aan meer onrust en agressie.

Daarnaast spelen sociale media en online radicalisering een rol. Jongeren kunnen gemakkelijk in contact komen met groepen die geweld aanmoedigen, en kunnen zich via sociale media snel organiseren. Dit maakt het voor autoriteiten moeilijker om onrust voorkomen.

De aanpak van deze problemen vereist meer dan alleen politie en veiligheidsmaatregelen. Gemeenten, scholen, werkgevers, maatschappelijke organisaties en jongeren zelf moeten samenwerken aan oplossingen. Dit omvat het creëren van banen en trainingsmogelijkheden, het verbeteren van onderwijs, het aanpakken van discriminatie, het versterken van sociale cohesie, en het bieden van mentale gezondheidsondersteuning.

Rol van gemeenten en bedrijfsleven

Gemeenten hebben een belangrijke rol in het voorkomen en aanpakken van onrust. Dit begint met het creëren van veilige, leefbare wijken met goede voorzieningen, scholen, sportfaciliteiten en werkgelegenheid. Het bedrijfsleven kan hieraan bijdragen door banen te creëren, vooral voor jongeren zonder diploma, en door trainings- en stagemogelijkheden aan te bieden.

Ook kunnen ondernemers zelf een rol spelen in het versterken van de sociale cohesie in hun wijk. Dit kan door deel te nemen aan lokale netwerken, door jongeren in dienst te nemen en op te leiden, door sponsoring van jeugdactiviteiten, en door open communicatie met de buurt. Ondernemers hebben belang bij een veilige, leefbare wijk, want dat is goed voor hun bedrijf.

De gemeente Apeldoorn heeft verschillende initiatieven genomen om de situatie in De Maten te verbeteren. Dit omvat investeringen in woningverbetering, ondersteuning van onderwijs en jeugdwerk, en samenwerking met politie en maatschappelijke organisaties. De veiligheidsrisicogebied-status is een noodmaatregel, maar moet gepaard gaan met langetermijnbeleid gericht op sociale integratie en economische kansen.

De komende periode zal uitwijzen of de veiligheidsmaatregelen effectief zijn in het herstellen van de openbare orde. De politie zal intensief aanwezig zijn in het gebied, en de burgemeester zal regelmatig evalueren of de maatregelen moeten worden aangescherpt of kunnen worden versoepeld. Naar verwachting zullen de maatregelen enkele weken tot maanden van kracht blijven, afhankelijk van de ontwikkelingen.

Parallel hieraan zal de gemeente Apeldoorn moeten werken aan langetermijnoplossingen. Dit omvat het creëren van banen en trainingsmogelijkheden voor jongeren, het verbeteren van onderwijs en jeugdwerk, het aanpakken van huisvesting en armoede, en het versterken van sociale cohesie. Dit vereist samenwerking tussen gemeente, bedrijfsleven, scholen, maatschappelijke organisaties en bewoners.

Voor ondernemers in De Maten is het belangrijk dat zij zich gehoord voelen en dat hun belangen worden meegenomen in de aanpak. Ondernemers kunnen bijdragen aan het oplossen van problemen, maar hebben ook behoefte aan steun van gemeente en politie. Dit kan door regelmatig overleg, ondersteuning bij beveiligingsmaatregelen, en erkenning van hun rol in de wijk.