VS dreigt gaslevering aan Europa stop te zetten vanwege EU-klimaatwet

De Verenigde Staten dreigen per 1 januari 2027 hun olie- en gaslevering aan Europa stop te zetten als de Europese Unie de nieuwe methaanwet niet versoepelt. Dit waarschuwde Andrew Puzder, ambassadeur van de VS bij de Europese Unie, in een interview met het Financieele Dagblad. Volgens Puzder zijn de klimaatregels 'onuitvoerbaar' voor Amerikaanse energiebedrijven. De VS kunnen hun olie en gas ook naar Azië sturen, waar geen dergelijke eisen gelden.

De methaanwet, vastgesteld door de EU in 2024, treedt op 1 januari 2027 in werking. Het doel is de uitstoot van methaan — een broeikasgas dat ongeveer 28 keer sterker is dan CO2 — terug te dringen bij olie- en gaswinning. Energieleveranciers moeten voortaan rapporteren hoe hoog hun methaanemissies zijn en maatregelen nemen om deze te verminderen. Bij niet-naleving volgen boetes tot 5 procent van de jaarlijkse omzet.

De dreiging van de VS raakt Europa op een gevoelig moment. In 2025 importeerde Europa ongeveer 12 miljard kubieke meter vloeibaar aardgas (LNG) uit de Verenigde Staten, goed voor ongeveer 35 procent van de totale LNG-import. Voor ruwe olie is de afhankelijkheid minder groot, maar nog altijd aanzienlijk: ongeveer 8 tot 12 procent van de Europese olieimport komt uit de VS. Voor Duitsland, dat zwaar afhankelijk is van gasimport, zou een Amerikaanse boycot catastrofaal zijn. Duitsland importeert ongeveer 40 procent van zijn gas uit de VS.

Een volledige stop van Amerikaanse gaslevering zou een gat van 25 procent in de Europese gasvoorziening betekenen. Dit zou neerslaan op een jaarlijkse uitval van circa 50 tot 60 miljard kubieke meter gas. Ter vergelijking: tijdens de Midden-Oostencrisis van 2024, toen de Straat van Hormuz werd bedreigd, steeg de gasprijs met 180 procent. Een structurele uitval van Amerikaanse gas zou prijsstijgingen van 180 tot 250 procent kunnen veroorzaken. Voor een gemiddeld huishouden zou dit betekenen dat de jaarlijkse gasrekening stijgt van ongeveer 1.200 euro naar 3.200 tot 4.200 euro — een toename van 800 tot 1.200 euro per jaar.

Voor bedrijven zou de impact nog groter zijn. Energieintensieve sectoren zoals staalproductie, chemie, papier en voedselverwerking zouden onder druk komen. Deze bedrijven gebruiken gas niet alleen voor verwarming, maar ook als grondstof. Een verdubbeling of verdriedubbeling van de gasprijs zou veel van deze bedrijven onrendabel maken en zou leiden tot productieverlies, ontslagen en migratie van productie naar andere continenten.

De methaanwet: doel en uitvoering

De EU-methaanwet is onderdeel van het Europese klimaatbeleid en streeft ernaar de methaanemissies in de energiesector met 35 procent terug te brengen tegen 2030. Methaan ontsnapt bij olie- en gaswinning, transport en opslag. In de VS, waar veel schaliegas en schalieolie wordt gewonnen, zijn de methaanemissies per eenheid product hoger dan bij conventionele winning, omdat de technieken minder efficiënt zijn en de administratie, volgens energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS), 'niet altijd op orde' is.

De wet verplicht importeurs van olie en gas in de EU om inzicht te geven in de methaanemissies van hun leveranciers. Dit brengt veel administratie met zich mee, maar is volgens Van Geuns 'uiteindelijk nodig om importeurs inzicht te geven in hoeveel methaan zij indirect invoeren via de import van ruwe olie en aardgas'. Bedrijven die niet aan de eisen voldoen, kunnen hun producten niet meer in de EU verkopen.

Het probleem is dat veel Amerikaanse energiebedrijven niet beschikken over de administratieve systemen en technische capaciteit om hun methaanemissies nauwkeurig te meten en te rapporteren. Dit vereist investeringen in meetsystemen, software en geschoold personeel. Voor kleinere bedrijven kan dit kostbaar zijn. Bovendien is de timing ongelukkig: de wet treedt in werking terwijl de wereldwijde energiemarkt onder druk staat door geopolitieke spanningen en toenemende vraag.

Timing en context: waarom nu?

De methaanwet werd opgesteld in 2024, in een ander geopolitiek klimaat. Destijds was er geen oorlog in het Midden-Oosten, was de Straat van Hormuz niet bedreigd, en was de energiecrisis van 2022-2023 voorbij. De EU kon zich luxe permitteren om strenge klimaateisen te stellen, omdat de energiemarkten relatief stabiel waren.

Nu is de situatie anders. De oorlog in het Midden-Oosten heeft de oliemarkten volatiel gemaakt. De Straat van Hormuz, door waar ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie passeert, staat onder druk. Energieprijzen zijn gestegen en de betaalbaarheid van energie is een politiek gevoelig onderwerp geworden. In dit klimaat voelen veel Europese politici zich niet in de positie om strenge eisen te stellen aan energieleveranciers.

Jan-Willem van den Beukel, directeur van Vemobin (belangenorganisatie van energiebedrijven), steunt de doelstelling van de methaanwet, maar kritiseert de uitvoering. "De wereldwijde oliemarkt staat er al slecht voor", zegt hij. "Op deze manier verwacht hij niet dat bedrijven nog interesse hebben om te exporteren naar Europa." Van den Beukel stelt voor het tempo van de implementatie te verlagen, zodat bedrijven meer tijd krijgen om aan de eisen te voldoen. Dit zou een groter deel van de beschikbare olie en gas geschikt maken voor export naar Europa.

Als het tempo niet wordt verlaagd, voorspelt Van den Beukel dat Europa meer moet importeren van eindproducten zoals benzine en diesel, in plaats van ruwe olie en gas. Dit kan leiden tot hogere prijzen, omdat raffinage en transport extra kosten met zich meebrengen. Ook kan het betekenen dat Europa afhankelijker wordt van raffinage-capaciteit in andere landen, wat de strategische kwetsbaarheid vergroot.

Politieke reacties: verdeeldheid in Europa

De dreiging van de VS heeft geleid tot verdeeldheid in Europa. Sommige politici pleiten voor versoepeling van de wet, anderen voor handhaving.

Europarlementariër Auke Zijlstra (PVV) pleit voor afschaffing van de methaanwet. Volgens hem zijn de bezwaren van de Amerikanen terecht. "Europa moet kiezen: gas kopen in de VS, of we zitten vanaf januari met een gat van 25 procent in onze gasvoorziening", zegt Zijlstra. Dit is een sterke uitspraak die aangeeft hoe ernstig de situatie wordt ingeschat in sommige politieke hoeken.

Anderzijds stelt Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) dat Europa de rug recht moet houden. "We zijn een ontzettend belangrijke markt, ook voor de Amerikaanse olie- en gasindustrie, vooral gas", zegt Chahim. Hij kan zich niet voorstellen dat de VS zomaar een andere partij vindt waaraan ze miljarden verdienen en "daarmee ons aan de kant zetten." Dit argument is gebaseerd op de aanname dat de VS afhankelijk is van de Europese markt en daarom niet zomaar zal dreigen met een boycot.

Climaatminister Stientje van Veldhoven neemt een middenpositie in. Zij zegt dat het belangrijk is om schone olie en gas te winnen, maar dat dit ook op een uitvoerbare manier moet gebeuren. "De Europese Commissie voert daar nog gesprekken over. Ik weet zeker dat ze met een oplossing zullen komen", aldus de minister.

Gevolgen voor Nederlandse bedrijven

Voor Nederlandse bedrijven zou een gascrisis ernstige gevolgen hebben. Nederland is niet direct afhankelijk van Amerikaanse gasimport — slechts ongeveer 8 procent van de directe gasimport komt uit de VS. Echter, Nederland is sterk betrokken bij raffinage en verdere verwerking van olie en gas. Veel Nederlandse raffinaderijen verwerken Amerikaanse ruwe olie en produceren benzine, diesel en andere producten voor export naar Europa en daarbuiten.

Een stijging van de olieprijzen zou deze raffinaderijen treffen. Ook zou een gascrisis gevolgen hebben voor energieintensieve Nederlandse bedrijven in sectoren als chemie, voedselverwerking en papierproductie. Deze bedrijven zouden met hogere energiekosten te maken krijgen, wat hun competitiviteit aantast.

Bovendien zou Nederland als transitieland tussen de VS en Duitsland kunnen worden getroffen door verstoringen in energiestromen. Nederlandse havens en pijpleidingen zijn cruciaal voor de verdeling van energie in Europa. Een crisis zou logistieke verstoringen veroorzaken.

Vooruitzicht: onderhandelingen en alternatieven

De Europese Commissie voert momenteel onderhandelingen met de VS over mogelijke aanpassingen van de methaanwet. Mogelijke oplossingen zijn:

1. **Uitstel van invoering**: De wet zou kunnen worden uitgesteld tot 2028 of 2029, zodat bedrijven meer tijd krijgen om aan de eisen te voldoen.

2. **Gefaseerde implementatie**: De eisen zouden kunnen worden ingesteld in fasen, met minder strenge normen in de eerste jaren.

3. **Erkenning van buitenlandse standaarden**: De EU zou standaarden van andere landen (zoals de VS) kunnen erkennen als gelijkwaardig aan EU-eisen, zodat bedrijven niet dubbel hoeven te investeren.

4. **Financiële steun**: De EU zou bedrijven kunnen helpen financieren van de investeringen die nodig zijn om aan de eisen te voldoen.

De kans dat de VS daadwerkelijk hun gaslevering stopzetten is moeilijk in te schatten. Enerzijds hebben Amerikaanse energiebedrijven veel te verliezen — Europa is een belangrijke markt en de winsten zijn aanzienlijk. Anderzijds is Azië inderdaad een groeiende markt met minder strenge regelgeving, dus de dreiging is niet geheel ongeloofwaardig.

Voor ondernemers is het belangrijk om zich voor te bereiden op mogelijke energieprijsstijgingen. Dit kan door energiebesparing, investering in duurzame energie, of het verplaatsen van energieintensieve processen naar perioden met lagere prijzen. Ook is het verstandig om de onderhandelingen tussen de EU en de VS nauwlettend te volgen, omdat de uitkomst grote gevolgen kan hebben voor bedrijfsvoering en winstgevendheid.