Commissie: omwonenden Schiphol onvoldoende beschermd bij 500.000 vluchten

De onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage (MER) heeft op 16 mei 2026 geconcludeerd dat mensen die in de buurt van Schiphol wonen onvoldoende worden beschermd door de nieuwe regels van het kabinet voor het vliegverkeer. De commissie heeft het luchthavenverkeerbesluit voor 2026 beoordeeld en stelt dat het ministerie opnieuw milieuonderzoek moet doen en de gevolgen voor omwonenden beter in beeld moet brengen.

Het luchthavenverkeerbesluit bevat regels over het maximaal toegestane geluid voor de hele luchthaven en de omgeving van Schiphol, veiligheidsvoorschriften, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen. Voor 2026 wil het kabinet het aantal vluchten van en naar Schiphol laten groeien naar 500.000. De MER-commissie stelt echter dat de tussendoelen voor stiller vliegen niet zijn gehaald en dat alternatieve oplossingen om die doelen wel te bereiken niet zijn onderzocht. Voorbeelden van dergelijke maatregelen zijn een nachtvliegverbod, aanpassingen aan vliegroutes of een verlaging van het aantal vluchten.

Sijas Akkerman, directeur van Natuur en Milieufederatie Noord-Holland, noemt het rapport vernietigend. Hij stelt dat het ministerie zijn huiswerk niet goed heeft gedaan en dat 500.000 vluchten niet haalbaar zijn zonder adequate bescherming van omwonenden. Volgens Akkerman moet het kabinet terugkeren naar een reëel niveau van maximaal 410.000 vluchten per jaar. Dit aantal ligt aanzienlijk lager dan de 500.000 vluchten die het kabinet nastreeft en ook lager dan de 478.000 vluchten die in het luchthavenbesluit van 2025 waren opgenomen.

Het luchthavenbesluit van 2025 werd door de Raad van State vernietigd omdat de toenmalige minister niet adequaat kon uitleggen waarom er een maximum was gesteld aan het aantal vliegtuigen dat mag opstijgen en landen op Schiphol. De Raad van State is de hoogste bestuursrechter in Nederland en toetst overheidsbesluiten op rechtmatigheid. Een vernietiging door de Raad van State betekent dat een besluit geen rechtskracht heeft en dat de overheid opnieuw een besluit moet nemen, waarbij de geconstateerde gebreken moeten worden hersteld.

Schiphol is de grootste luchthaven van Nederland en een van de drukste luchthavens van Europa. In 2019, het laatste jaar voor de coronapandemie, verwerkte Schiphol circa 71 miljoen passagiers en vonden er ongeveer 500.000 vliegbewegingen plaats. De luchthaven biedt werk aan circa 68.000 mensen, direct en indirect, en draagt jaarlijks ongeveer 4,5 miljard euro bij aan de Nederlandse economie. Schiphol is een belangrijke hub voor KLM en andere luchtvaartmaatschappijen en fungeert als toegangspoort voor internationale handel, toerisme en zakelijk verkeer.

De afgelopen jaren is de discussie over de groei van Schiphol en de gevolgen voor de omgeving steeds feller geworden. Omwonenden klagen over geluidsoverlast, gezondheidsklachten, verminderde leefbaarheid en waardedaling van woningen. Gemeenten rondom Schiphol, zoals Haarlemmermeer, Amstelveen, Uithoorn en Aalsmeer, hebben herhaaldelijk aangedrongen op strengere regels en een verlaging van het aantal vluchten. Ook milieuorganisaties en actiegroepen voeren campagne voor krimp van Schiphol, met als doel de overlast te verminderen en de klimaatdoelstellingen te halen.

De luchtvaart is verantwoordelijk voor circa 3 tot 4 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot en draagt bij aan klimaatverandering. In Nederland is de luchtvaart goed voor ongeveer 10 procent van de totale CO2-uitstoot. Naast CO2 stoot de luchtvaart ook stikstofoxiden, fijnstof en ultrafijnstof uit, die schadelijk zijn voor de gezondheid. Onderzoek van het RIVM en de GGD toont aan dat mensen die langdurig worden blootgesteld aan vliegtuiggeluid en luchtvervuiling een verhoogd risico lopen op hart- en vaatziekten, slaapproblemen, stress en verminderde cognitieve ontwikkeling bij kinderen.

Juridische strijd over geluidsnormen

De juridische strijd over Schiphol duurt al jaren. In 2022 bepaalde de rechter dat omwonenden niet voldoende waren beschermd tegen geluidshinder. Dit leidde tot een verplichting voor het kabinet om strengere normen op te stellen. Het kabinet kondigde vervolgens aan het aantal vluchten te willen verlagen naar 440.000 per jaar, maar dit besluit stuitte op verzet van de luchtvaartsector, KLM en buitenlandse luchtvaartmaatschappijen. De Europese Commissie opende een onderzoek naar de Nederlandse plannen, omdat deze mogelijk in strijd zijn met Europese regels over vrij verkeer en non-discriminatie.

Het huidige kabinet heeft gekozen voor een groeipad naar 500.000 vluchten, met de belofte dat dit gepaard gaat met strengere geluidsnormen en maatregelen om de overlast te beperken. De MER-commissie stelt echter dat deze maatregelen onvoldoende zijn en dat het kabinet niet heeft aangetoond dat de doelen voor stiller vliegen worden gehaald. De commissie wijst erop dat alternatieven zoals een nachtvliegverbod, aanpassingen aan vliegroutes of een verlaging van het aantal vluchten niet zijn onderzocht, terwijl deze maatregelen wel effectief kunnen zijn in het verminderen van overlast.

Een nachtvliegverbod zou betekenen dat er tussen bepaalde uren, bijvoorbeeld tussen 23.00 en 06.00 uur, geen vliegtuigen mogen opstijgen of landen. Dit zou de nachtrust van omwonenden verbeteren en gezondheidsklachten verminderen. Veel Europese luchthavens hanteren al beperkingen op nachtvluchten. Tegenstanders van een nachtvliegverbod wijzen erop dat dit de concurrentiepositie van Schiphol verzwakt en leidt tot omzetverlies voor luchtvaartmaatschappijen en de luchthaven.

Aanpassingen aan vliegroutes kunnen ervoor zorgen dat vliegtuigen vaker over minder dichtbevolkte gebieden vliegen, waardoor minder mensen worden blootgesteld aan geluid. Dit vereist echter samenwerking met luchtverkeersleiding, buurlanden en internationale regelgeving. Ook kan het leiden tot verschuiving van overlast naar andere gebieden.

Een verlaging van het aantal vluchten is de meest directe manier om overlast te verminderen, maar stuit op verzet van de luchtvaartsector en bedrijven die afhankelijk zijn van goede internationale verbindingen. KLM heeft herhaaldelijk gewaarschuwd dat een sterke verlaging van het aantal vluchten leidt tot banenverlies, verminderde connectiviteit en een verzwakking van de Nederlandse economie.

Gevolgen voor betrokkenen

Het oordeel van de MER-commissie heeft directe gevolgen voor verschillende partijen. Voor omwonenden van Schiphol betekent het dat hun bezwaren serieus worden genomen en dat het kabinet opnieuw naar de tekentafel moet. Dit biedt hoop op strengere bescherming en mogelijk een verlaging van het aantal vluchten. Tegelijkertijd betekent het ook vertraging in de besluitvorming, wat onzekerheid met zich meebrengt over de toekomstige situatie.

Voor Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen betekent het oordeel dat de groei naar 500.000 vluchten op losse schroeven staat. Dit kan leiden tot beperking van het aantal slots, minder groei in passagiersaantallen en omzetverlies. KLM, dat Schiphol als thuisbasis gebruikt, is bijzonder kwetsbaar voor beperkingen op het aantal vluchten. Het bedrijf heeft al aangegeven dat verdere krimp leidt tot banenverlies en een verzwakking van het netwerk.

Voor gemeenten rondom Schiphol betekent het oordeel een bevestiging van hun standpunt dat het kabinet onvoldoende rekening houdt met de belangen van omwonenden. Gemeenten zoals Haarlemmermeer, Amstelveen en Uithoorn hebben herhaaldelijk gepleit voor een verlaging van het aantal vluchten en strengere handhaving van geluidsnormen. Het oordeel van de MER-commissie versterkt hun positie in de discussie met het kabinet.

Voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat betekent het oordeel dat het opnieuw milieuonderzoek moet uitvoeren en de gevolgen voor omwonenden beter in beeld moet brengen. Dit vergt tijd, capaciteit en mogelijk aanpassingen aan de plannen. Het ministerie moet ook alternatieven onderzoeken, zoals een nachtvliegverbod of een verlaging van het aantal vluchten, en deze afwegen tegen economische belangen en internationale verplichtingen.

Voor milieuorganisaties en actiegroepen is het oordeel een overwinning. Natuur en Milieufederatie Noord-Holland, Mobilisation for the Environment en andere organisaties hebben jarenlang gestreden voor strengere bescherming van omwonenden en krimp van Schiphol. Het oordeel van de MER-commissie bevestigt hun standpunt dat het kabinet onvoldoende rekening houdt met gezondheid en leefbaarheid.

Vervolgstappen

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat moet nu opnieuw milieuonderzoek uitvoeren en de gevolgen van het luchthavenverkeerbesluit voor omwonenden en de omgeving in kaart brengen. Dit onderzoek moet ook alternatieven omvatten, zoals een nachtvliegverbod, aanpassingen aan vliegroutes of een verlaging van het aantal vluchten. Op basis van dit onderzoek moet het kabinet een nieuw besluit nemen over het aantal vluchten en de bijbehorende voorwaarden.

De MER-commissie zal het nieuwe onderzoek opnieuw beoordelen en adviseren of het voldoet aan de wettelijke eisen. Omwonenden, gemeenten, milieuorganisaties en andere belanghebbenden krijgen de gelegenheid om te reageren op de plannen via een inspraakprocedure. Het is waarschijnlijk dat er opnieuw juridische procedures volgen, omdat zowel omwonenden als de luchtvaartsector ontevreden kunnen zijn met het uiteindelijke besluit.

Voor ondernemers die afhankelijk zijn van goede internationale verbindingen, betekent de onzekerheid over de toekomst van Schiphol een risico. Bedrijven in sectoren zoals logistiek, handel, toerisme en zakelijke dienstverlening zijn gebaat bij een goed functionerende luchthaven met voldoende capaciteit. Tegelijkertijd groeit het besef dat duurzaamheid en leefbaarheid niet langer kunnen worden genegeerd en dat de luchtvaart moet bijdragen aan klimaatdoelstellingen en gezondheid van omwonenden.