Inflatie VS stijgt naar 3,8 procent door oorlog met Iran en benzineprijzen

De inflatie in de Verenigde Staten is in april 2026 gestegen naar 3,8 procent op jaarbasis, het hoogste niveau sinds medio 2023. De stijging wordt vooral veroorzaakt door fors hogere benzineprijzen als gevolg van de afsluiting van de Straat van Hormuz door Iran. Dit blijkt uit cijfers die het Amerikaanse ministerie van Arbeid op 16 mei naar buiten bracht. De benzineprijs lag in april 28 procent hoger dan een jaar eerder en steeg met 5,4 procent ten opzichte van maart 2026.

De sterke stijging van de brandstofprijzen is een direct gevolg van de militaire escalatie tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Ruim twee maanden geleden, begin maart 2026, voerden de VS en Israël gezamenlijke aanvallen uit op Iraanse doelen. Als reactie besloot Iran de Straat van Hormuz af te sluiten voor commercieel scheepvaartverkeer. Via deze nauwe zeestraat, die de Perzische Golf verbindt met de Golf van Oman en de Indische Oceaan, wordt ongeveer 20 procent van alle wereldwijde olie en vloeibaar aardgas (LNG) vervoerd. De blokkade heeft geleid tot forse verstoringen in de mondiale energievoorziening en tot scherpe prijsstijgingen van olie, gas en benzine.

De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste doorvoerroutes voor energie ter wereld. Dagelijks passeert er circa 21 miljoen vaten ruwe olie, afkomstig uit olieproducerende landen als Saoedi-Arabië, Irak, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Iran zelf. Deze landen behoren tot de grootste olieproducenten wereldwijd en leveren een substantieel deel van de olie die wordt verbruikt in Azië, Europa en de Verenigde Staten. De afsluiting van de straat dwingt olietankers om te varen via alternatieve, veel langere routes rond Afrika, wat leidt tot hogere transportkosten, langere levertijden en schaarste op de mondiale oliemarkt.

De oorlog tussen de VS en Iran duurt inmiddels tien weken. Het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft bekendgemaakt dat de militaire operaties tot nu toe omgerekend 24,7 miljard euro hebben gekost. Het Pentagon heeft niet gespecificeerd waar deze kosten precies uit bestaan, maar zij omvatten vermoedelijk inzet van vliegdekschepen, gevechtsvliegtuigen, kruisraketten, drones, logistieke ondersteuning, brandstof en personeel. De kosten lopen dagelijks op en leggen druk op de Amerikaanse overheidsbegroting.

Als de benzine- en energieprijzen buiten beschouwing worden gelaten, is de inflatie minder extreem. Ten opzichte van maart 2026 steeg het algemene prijspeil met 0,4 procent. Op jaarbasis, vergeleken met april 2025, bedroeg de kerninflatie (exclusief energie en voedsel) 2,8 procent. Dit cijfer ligt dichter bij de doelstelling van de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, die streeft naar een inflatie van circa 2 procent. De kerninflatie geeft een beter beeld van de onderliggende prijsdruk in de economie, omdat energie- en voedselprijzen sterk kunnen fluctueren door externe schokken zoals oorlogen, weersomstandigheden en oogsten.

De stijging van de inflatie naar 3,8 procent is een tegenvaller voor president Donald Trump, die begin 2025 zijn tweede termijn begon met de belofte de hoge prijzen van het dagelijks leven aan te pakken. Tijdens zijn campagne bekritiseerde Trump herhaaldelijk zijn voorganger Joe Biden voor de inflatie die tijdens diens presidentschap was ontstaan. Tussen 2021 en 2023 steeg de inflatie in de VS tot boven de 9 procent, het hoogste niveau in vier decennia, als gevolg van de coronapandemie, verstoringen in toeleveringsketenen, overheidssteun en stijgende energieprijzen. Hoewel de inflatie in 2024 en begin 2025 daalde naar circa 3 procent, dreigt de huidige escalatie met Iran de vooruitgang teniet te doen.

In een interview met CBS News op 15 mei kondigde Trump aan dat de federale accijns op benzine tijdelijk wordt opgeschort "voor een bepaalde periode". De federale benzineaccijns bedraagt momenteel 18,4 cent per gallon (circa 3,8 liter), wat neerkomt op ongeveer 4,9 eurocent per liter. De maatregel moet de druk op consumenten verlichten en de benzineprijzen aan de pomp verlagen. Deskundigen betwijfelen echter of deze maatregel substantieel effect zal hebben op de inflatie. De accijns vertegenwoordigt slechts een klein deel van de totale benzineprijs, die vooral wordt bepaald door de mondiale olieprijs, raffinagekosten, distributie en lokale belastingen. Bovendien kan opschorting van de accijns leiden tot een daling van de inkomsten voor het Highway Trust Fund, dat wordt gebruikt voor onderhoud en aanleg van wegen en infrastructuur.

Heather Long, hoofdeconoom van de Navy Federal Credit Union, een van de grootste financiële dienstverleners in de VS met meer dan 13 miljoen leden, noemt de inflatie de belangrijkste rem op de economie. "Voor het eerst in drie jaar vreet de inflatie alle loonstijgingen op", aldus Long. Dit betekent dat de koopkracht van Amerikanen daalt, ondanks nominale loonstijgingen. Vooral mensen met een midden- en lager inkomen worden hard getroffen, omdat zij een groter deel van hun inkomen besteden aan basisbehoeften zoals benzine, energie, voedsel en huisvesting. Voor deze groepen betekent een stijging van de benzineprijs met 28 procent een forse aderlating, omdat zij vaak afhankelijk zijn van de auto voor woon-werkverkeer en dagelijkse verplaatsingen.

Gevolgen voor de mondiale economie

De afsluiting van de Straat van Hormuz en de daaruit voortvloeiende stijging van energie- en brandstofprijzen hebben wereldwijde gevolgen. Europa, dat voor een aanzienlijk deel afhankelijk is van olie- en gasimport uit het Midden-Oosten, ziet de energieprijzen opnieuw stijgen na de eerdere schokken als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Veel Europese landen hebben sinds 2022 hun afhankelijkheid van Russisch gas verminderd en zijn overgestapt op LNG-import, onder meer uit Qatar en de VS. De blokkade van de Straat van Hormuz verstoort deze toeleveringsketens en drijft de prijzen op.

Aziatische economieën zoals China, Japan, Zuid-Korea en India zijn sterk afhankelijk van olie-import via de Straat van Hormuz. China importeert circa 10 miljoen vaten olie per dag, waarvan een groot deel via deze route. De hogere olieprijzen leiden tot stijgende productiekosten voor Chinese fabrikanten, wat doorwerkt in de prijzen van geëxporteerde goederen. Dit versterkt de mondiale inflatiedruk en raakt ook westerse consumenten en bedrijven die afhankelijk zijn van Chinese producten.

Voor de transportsector wereldwijd betekenen de hogere brandstofprijzen een forse kostenstijging. Luchtvaartmaatschappijen, rederijen, transportbedrijven en logistieke dienstverleners zien hun operationele kosten stijgen. Dit leidt tot hogere vracht- en ticketprijzen, wat de inflatie verder aanjaagt. Ook de landbouwsector wordt geraakt, omdat diesel en kunstmest duurder worden, wat doorwerkt in voedselprijzen.

De Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, staat voor een dilemma. De bank heeft de afgelopen jaren de rente verhoogd om de inflatie te beteugelen. De beleidsrente steeg van bijna 0 procent in 2021 naar circa 5,25 tot 5,5 procent in 2023 en 2024. Begin 2025 begon de Fed voorzichtig met renteverlagingen, in de verwachting dat de inflatie verder zou dalen. De huidige stijging naar 3,8 procent zet deze strategie onder druk. Als de Fed de rente opnieuw verhoogt om de inflatie te bestrijden, kan dit de economische groei afremmen en leiden tot hogere werkloosheid. Als de bank de rente laag houdt, riskeert zij dat de inflatie verder oploopt en de koopkracht van consumenten verder daalt.

De oorlog met Iran heeft ook geopolitieke en economische gevolgen voor de mondiale oliemarkt. De olieprijs (Brent crude) steeg sinds begin maart 2026 van circa 75 dollar per vat naar boven de 100 dollar per vat, een stijging van meer dan 30 procent. Dit niveau werd voor het laatst gezien in 2022, na de Russische invasie van Oekraïne. Olieproducerende landen buiten het Midden-Oosten, zoals de VS, Canada, Brazilië en Noorwegen, profiteren van de hogere prijzen en verhogen hun productie. De VS is de grootste olieproducent ter wereld met een productie van circa 13 miljoen vaten per dag, grotendeels uit schalieolievelden in Texas, North Dakota en New Mexico. De hogere olieprijzen maken schalieoliewinning winstgevender, wat kan leiden tot een toename van de productie op middellange termijn.

Tegelijkertijd roepen veel landen op tot diplomatieke oplossingen en heropening van de Straat van Hormuz. De Verenigde Naties, de Europese Unie en verschillende Aziatische landen hebben bemiddelingspogingen ondernomen. De afsluiting van de straat schaadt niet alleen westerse economieën, maar ook Iran zelf, dat afhankelijk is van olie-export voor staatsfinanciën. De Iraanse economie kampt al jaren met sancties, hoge inflatie en werkloosheid. De blokkade versterkt de economische druk op het land, maar vergroot ook het risico op verdere escalatie.

Gevolgen voor Nederlandse ondernemers

Voor Nederlandse ondernemers heeft de stijging van de energie- en brandstofprijzen directe gevolgen. Transportbedrijven, logistieke dienstverleners en bedrijven met een grote wagenpark zien hun brandstofkosten fors stijgen. Veel bedrijven hebben brandstoftoeslagen in hun contracten opgenomen om deze kosten door te berekenen aan klanten, maar dit leidt tot hogere prijzen en kan de vraag drukken. Productiebedrijven die afhankelijk zijn van energie-intensieve processen, zoals de chemische industrie, staalfabrikanten en glasproducenten, zien hun energiekosten stijgen. Dit tast de concurrentiepositie aan, vooral ten opzichte van bedrijven in landen met lagere energieprijzen.

De inflatie in de VS heeft ook gevolgen voor de wisselkoers tussen de dollar en de euro. Als de Federal Reserve de rente verhoogt om de inflatie te bestrijgen, kan dit de dollar sterker maken ten opzichte van de euro. Een sterkere dollar maakt Europese export naar de VS goedkoper en Amerikaanse import duurder, wat gunstig kan zijn voor Nederlandse exporteurs. Tegelijkertijd maakt het Europese bedrijven die grondstoffen of halffabricaten uit de VS importeren duurder uit.

Voor bedrijven die actief zijn op de Amerikaanse markt of handelsrelaties hebben met Amerikaanse partners, is de ontwikkeling van de inflatie en de economische groei in de VS van belang. Een afzwakkende koopkracht van Amerikaanse consumenten kan leiden tot lagere vraag naar geïmporteerde goederen. Nederlandse bedrijven in sectoren als voedingsmiddelen, machines, chemie en technologie moeten rekening houden met deze ontwikkelingen.

De komende maanden zullen cruciaal zijn voor de ontwikkeling van de inflatie in de VS en wereldwijd. Veel hangt af van de duur van de oorlog met Iran en de vraag of de Straat van Hormuz wordt heropend. Als de blokkade aanhoudt, zullen de energie- en brandstofprijzen hoog blijven en kan de inflatie verder oplopen. Dit zou de Federal Reserve kunnen dwingen de rente opnieuw te verhogen, met negatieve gevolgen voor economische groei en werkgelegenheid.

Als er een diplomatieke oplossing komt en de straat wordt heropend, kunnen de olieprijzen snel dalen en de inflatie afnemen. Dit zou de druk op centrale banken verlichten en ruimte bieden voor renteverlagingen, wat de economische groei kan ondersteunen. De komende inflatiecijfers, die maandelijks worden gepubliceerd door het ministerie van Arbeid, zullen nauwlettend worden gevolgd door beleidsmakers, investeerders en ondernemers.

Voor president Trump is de inflatie een politiek gevoelig onderwerp. De tussentijdse verkiezingen van 2026 naderen en de Republikeinse Partij wil haar meerderheid in het Congres behouden. Hoge inflatie en dalende koopkracht kunnen kiezers ontevreden maken en de steun voor de regering doen afnemen. Trump zal waarschijnlijk verdere maatregelen aankondigen om de prijzen te drukken, zoals verdere opschorting van belastingen, vrijgave van strategische oliereserves of druk op olieproducerende landen om de productie te verhogen.

Voor ondernemers wereldwijd is het zaak de ontwikkelingen nauwlettend te volgen en waar mogelijk risico's af te dekken. Dit kan door het afsluiten van langetermijncontracten voor energie en grondstoffen, het optimaliseren van voorraadbeheer, het verbeteren van energie-efficiëntie en het diversifiëren van toeleveringsketenen. Bedrijven die flexibel kunnen inspelen op veranderende marktomstandigheden en kostenstructuren, zijn beter gewapend tegen de onzekerheden van een wereld waarin geopolitieke spanningen en energieprijzen een steeds grotere rol spelen.