Kabinet verhoogt subsidie Knarrenhofjes naar 40 miljoen euro, maar 70.000 ouderen wachten

Het kabinet heeft op 16 mei 2026 bekendgemaakt dat er dit jaar 40 miljoen euro subsidie beschikbaar is voor de realisatie van woningen voor ouderen die zelfstandig willen blijven wonen. Dit is bijna een verdubbeling ten opzichte van de 22 miljoen euro die in 2025 beschikbaar was. De verhoging is goed nieuws voor de 70.000 ouderen die op de wachtlijst staan voor een woning in een Knarrenhof, een woonvorm waarbij ouderen een eigen woning hebben maar elkaar ook helpen en samen activiteiten ondernemen.

Er zijn momenteel vijftien Knarrenhofjes verspreid over Nederland, met in totaal circa 500 woningen. Als de plannen doorgaan, komen er de komende jaren 3000 woningen bij. Met de huidige subsidie van 40 miljoen euro kunnen ongeveer 230 ontmoetingsruimtes worden gebouwd en circa 4000 woningen worden gerealiseerd, rekent Peter Prak voor, voorzitter van Stichting Knarrenhof. Dit betekent dat met het huidige tempo lang niet alle 70.000 wachtenden op korte termijn kunnen verhuizen.

De belangstelling voor Knarrenhofjes is groot. Tijdens een open dag van Stichting Knarrenhof in Zutphen blijkt hoeveel ouderen geïnteresseerd zijn in deze woonvorm. Wijmie van der Veen reisde vanuit Nunspeet naar Zutphen om informatie in te winnen. Zij woont nu alleen in een eengezinswoning en wil graag verhuizen naar een Knarrenhof. Een appartement op de derde verdieping ziet ze niet zitten vanwege haar hond en de behoefte aan contact met buren. In een Knarrenhof helpen bewoners elkaar en kijken ze naar elkaar om, wat voor veel ouderen aantrekkelijk is.

De beperkte doorstroom van ouderen is een belangrijk onderdeel van het woningtekort in Nederland. Veel senioren wonen in een huis dat niet meer bij hen past, bijvoorbeeld omdat de kinderen het huis uit zijn of omdat zij niet meer kunnen traplopen. Toch verruilen maar weinig ouderen hun eengezinswoning voor een kleinere, meer geschikte woning. Hierdoor komen er onvoldoende woningen vrij voor starters en gezinnen. Volgens het CBS woont circa 60 procent van de 65-plussers in een eengezinswoning, terwijl veel van deze woningen geschikt zijn voor gezinnen met kinderen.

Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft, legt uit dat ouderen vaak lang op dezelfde plek wonen en gehecht zijn aan hun omgeving. Een kleine, dure seniorenwoning aan de andere kant van de stad is dan niet verleidelijk. Dit betekent niet dat ouderen helemaal niet willen verhuizen, maar ze moeten wel een interessant alternatief krijgen. Een Knarrenhof wordt regelmatig genoemd als oplossing, maar in de praktijk valt dat tegen, zegt Prak. De vraag naar het concept is vele malen groter dan het aantal locaties dat kan worden bemachtigd.

Boelhouwer benadrukt dat de mogelijkheid om laagdrempelig buren te ontmoeten en elkaar te ondersteunen ouderen kan verleiden om toch te verhuizen. In een Knarrenhof kunnen ouderen langer zelfstandig blijven wonen dan wanneer ze ergens alleen wonen. Bovendien verlaagt het de druk op de gezondheidszorg, omdat mensen die minder eenzaam zijn minder vaak naar de dokter gaan. Onderzoek van het RIVM toont aan dat eenzaamheid bij ouderen leidt tot een verhoogd risico op depressie, hart- en vaatziekten en een kortere levensverwachting. Sociale cohesie en onderlinge steun dragen bij aan een betere gezondheid en kwaliteit van leven.

Obstakels bij realisatie

Dat de woonvorm nog niet op grote schaal van de grond komt, komt volgens Boelhouwer doordat de bouw vaak gepaard gaat met allerlei obstakels. De initiatiefnemers zijn vaak particulieren die met commerciële partijen moeten concurreren om dezelfde gemeentegrond. Dat verliezen ze geregeld, want gemeenten kiezen meestal voor de partij die het meeste geld biedt. Gemeenten zijn gebaat bij hogere grondopbrengsten om hun begroting sluitend te krijgen, wat ten koste gaat van maatschappelijke initiatieven zoals Knarrenhofjes.

Als de grond wel wordt toegekend aan een Knarrenhof, kan er nog van alles tegenszitten. Voorwaarde voor het krijgen van subsidie is bijvoorbeeld dat de bouwvergunning op tijd binnen is. Die deadline wordt nu regelmatig niet gehaald door gemeenten, zegt Prak. Vertraging in vergunningverlening is een structureel probleem in Nederland. Gemeenten kampen met personeelstekorten, complexe regelgeving en lange procedures. Hierdoor duurt het gemiddeld 26 weken voordat een omgevingsvergunning wordt verleend, terwijl de wettelijke termijn 8 weken is.

Ook is het ingewikkeld om de financiering rond te krijgen. Banken blijken niet altijd bereid om dit soort alternatieve woonvormen te financieren. Banken zien Knarrenhofjes als risicovol omdat het om kleinschalige initiatieven gaat zonder commerciële partij als eindverantwoordelijke. In 2019 beloofde het toenmalige kabinet om te onderzoeken of de overheid garant kon staan voor dit soort initiatieven. Tot op heden is daar geen concrete regeling uit voortgekomen.

Prak heeft inmiddels zeven ministers op bezoek gehad die allemaal het belang van dit soort woningen onderstrepen. Er gebeurt ook wel iets, maar met het oog op de vergrijzing de komende decennia is het volgens Prak te weinig en te laat. De vergrijzing in Nederland neemt snel toe. Het CBS verwacht dat het aantal 65-plussers stijgt van 3,4 miljoen in 2023 naar 4,8 miljoen in 2040. Het aantal 80-plussers verdubbelt in diezelfde periode van 900.000 naar 1,8 miljoen. Dit betekent dat de vraag naar geschikte ouderenwoningen de komende jaren alleen maar toeneemt.

Prak noemt de verhoging van de subsidie een goed begin, maar benadrukt dat het op deze manier nog altijd lang duurt voordat iedereen op de wachtlijst kan verhuizen. Met 40 miljoen euro kunnen ongeveer 230 ontmoetingsruimtes worden gebouwd en circa 4000 woningen worden gerealiseerd. Dit is lang niet genoeg voor de 70.000 wachtenden. Als het tempo niet wordt verhoogd, duurt het minimaal 15 tot 20 jaar voordat alle huidige wachtenden zijn geholpen, ervan uitgaande dat de wachtlijst niet verder groeit.

Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting erkent dat alleen subsidie niet voldoende is om aan de grote vraag te voldoen. De bouw van het aantal ouderenwoningen blijft achter bij de gewenste aantallen. Het kabinet gaat er alles aan doen om de problemen op te lossen. De subsidie is een eerste stap, aldus de minister. Concrete vervolgstappen zijn nog niet bekendgemaakt.

Gevolgen voor betrokkenen

Voor de 70.000 ouderen op de wachtlijst betekent de verhoging van de subsidie dat er meer kans is op een plek in een Knarrenhof, maar de wachttijd blijft lang. Veel ouderen zullen nog jaren moeten wachten voordat zij kunnen verhuizen. Dit betekent dat zij langer in een woning blijven wonen die niet meer bij hen past, met alle gevolgen van dien voor hun gezondheid, mobiliteit en sociale contacten.

Voor starters en gezinnen die op zoek zijn naar een woning betekent de beperkte doorstroom van ouderen dat er minder eengezinswoningen vrijkomen. Dit versterkt het woningtekort en drijft de prijzen op. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is er in Nederland een tekort van circa 390.000 woningen. De beperkte doorstroom van ouderen draagt hier significant aan bij. Als meer ouderen zouden verhuizen naar geschikte kleinere woningen, zouden er jaarlijks duizenden eengezinswoningen vrijkomen voor gezinnen.

Voor gemeenten betekent de subsidieregeling dat zij meer mogelijkheden hebben om Knarrenhofjes te realiseren, maar ook dat zij moeten kiezen tussen commerciële projecten met hogere grondopbrengsten en maatschappelijke initiatieven. Gemeenten die prioriteit geven aan Knarrenhofjes moeten bereid zijn om grond tegen lagere prijzen beschikbaar te stellen en vergunningverlening te versnellen. Dit vereist politieke wil en capaciteit binnen de gemeentelijke organisatie.

Voor projectontwikkelaars en bouwbedrijven biedt de subsidieregeling kansen om betrokken te raken bij de realisatie van Knarrenhofjes. Dit vereist wel dat zij bereid zijn om samen te werken met particuliere initiatiefnemers en dat zij zich aanpassen aan de specifieke eisen van deze woonvorm. Knarrenhofjes zijn kleinschaliger en vereisen meer maatwerk dan standaard nieuwbouwprojecten.

Voor banken en financiers betekent de subsidieregeling dat er meer vraag komt naar financiering van Knarrenhofjes. Als de overheid garant zou staan voor dit soort initiatieven, zou dit het risico voor banken verlagen en de financiering vergemakkelijken. Tot op heden ontbreekt een dergelijke garantieregeling, wat de realisatie belemmert.

Voor de gezondheidszorg betekent de toename van Knarrenhofjes dat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen en minder snel een beroep doen op zorg. Dit verlaagt de druk op verpleeghuizen, thuiszorg en huisartsen. Onderzoek toont aan dat ouderen die in een gemeenschap wonen met sociale steun gemiddeld 2 tot 3 jaar langer zelfstandig blijven wonen dan ouderen die alleen wonen. Dit levert een besparing op van duizenden euro's per persoon per jaar aan zorgkosten.

Het kabinet heeft aangekondigd dat de subsidie van 40 miljoen euro een eerste stap is en dat er meer maatregelen volgen om de realisatie van ouderenwoningen te versnellen. Concrete maatregelen zijn nog niet bekendgemaakt. Mogelijke vervolgstappen zijn het versnellen van vergunningverlening, het verplichten van gemeenten om grond beschikbaar te stellen voor maatschappelijke initiatieven, het invoeren van een overheidsgarantie voor financiering en het verhogen van de subsidie in de komende jaren.

Stichting Knarrenhof blijft pleiten voor structurele ondersteuning en het wegnemen van obstakels. Prak benadrukt dat met de huidige vergrijzing en het woningtekort er de komende decennia tienduizenden extra ouderenwoningen nodig zijn. Als het tempo niet wordt verhoogd, blijft de wachtlijst groeien en blijft het woningtekort voor starters en gezinnen bestaan.

Voor ondernemers in de bouw, zorg en vastgoedsector biedt de groeiende vraag naar ouderenwoningen kansen. Bedrijven die zich specialiseren in levensloopbestendige woningen, domotica, zorgconcepten en gemeenschapsvoorzieningen kunnen inspelen op deze trend. Ook zijn er kansen voor financiële dienstverleners die innovatieve financieringsconstructies ontwikkelen voor dit soort initiatieven.

De komende maanden zal blijken of het kabinet daadwerkelijk vervolgstappen neemt om de realisatie van Knarrenhofjes en andere ouderenwoningen te versnellen. Voor de 70.000 wachtenden is duidelijk dat geduld nodig is, maar ook dat de druk op de politiek blijft om structurele oplossingen te bieden voor de vergrijzing en het woningtekort.