Modelspoorclub De Vrienden van Almere stopt: betaalbare ruimte onvindbaar

Modelspoorclub De Vrienden van Almere heeft noodgedwongen haar activiteiten beëindigd. De club kon geen betaalbare ruimte vinden na het vertrek uit de CultuurDome in Almere Buiten, waar de voormalige WoonDome definitief tegen de vlakte gaat om plaats te maken voor woningbouw. Tijdens de allerlaatste open dag verkocht de club tientallen meters rails, locomotieven en miniatuurbouwerken voor een schappelijke prijs. Interim-voorzitter Reinier Haasnoot benadrukt dat het vinden van betaalbare ruimte voor veel verenigingen een structureel probleem is geworden.

De Vrienden van Almere bestond zes jaar en verhuisde in die periode al meerdere keren. De afgelopen twee jaar hadden leden een mooie plek gevonden in de CultuurDome, waar zij hun modelbaanverzameling konden onderhouden en uitbreiden. De club telde tientallen leden, vooral gepensioneerden voor wie de modelspoorclub een belangrijk sociaal ankerpunt was. Leden bezochten de club regelmatig, soms drie keer per week, om aan hun hobby uit te geven en elkaar te ontmoeten. Nu die plek verdwijnt, is de club niet in staat geweest een alternatief te vinden.

De zoektocht naar een nieuw onderkomen bleek onmogelijk. De club zocht een goed afsluitbare ruimte van ongeveer 75 vierkante meter, geschikt voor het opslaan en bedrijven van kostbare modelbaanverzamelingen. Dit vereist meer dan alleen een lege zolder of schuur: de ruimte moet beveiligd zijn tegen diefstal, vochtbestendig voor de elektrische installaties, en voorzien van elektriciteit en verlichting. Tegelijkertijd kon de club niet meer dan enkele honderden euro's per maand huur opbrengen. Dit mismatch tussen vraag en aanbod maakte het onmogelijk een geschikte locatie te vinden.

De situatie van De Vrienden van Almere is symptomatisch voor een breder probleem in Nederland. Honderden kleine verenigingen en clubs worstelen met stijgende huurprijzen en afnemend aanbod van betaalbare ruimte. Dit raakt niet alleen hobbyclubs, maar ook buurthuizen, jeugdcentra, kunstenaarscolletieven, sportverenigingen en culturele instellingen. Gemeenten en vastgoedprijzen hebben zich in de afgelopen tien jaar dramatisch veranderd, met name in groeiende regio's zoals Flevoland.

Almere is een van de snelst groeiende steden van Nederland. De stad groeide van ongeveer 150.000 inwoners in 2010 naar meer dan 220.000 in 2025. Deze groei is vooral gericht op woningbouw, kantoren en commerciële ruimte. Vastgoedprijzen zijn sterk gestegen: huurprijzen voor bedrijfsruimte stegen tussen 2015 en 2025 met gemiddeld 40 tot 60 procent, afhankelijk van locatie en type ruimte. Voor kleine clubs met beperkte budgetten is dit onbetaalbaar geworden.

De CultuurDome, waar De Vrienden van Almere de afgelopen twee jaar zaten, was een uitzondering. Dit pand was oorspronkelijk gebouwd als WoonDome, een tentoonstellingsruimte voor woningbouw. Na het einde van dit doel werd het pand omgevormd tot culturele ruimte waar verschillende clubs en organisaties tegen betaalbare tarieven konden werken. Dit soort multifunctionele ruimtes zijn zeldzaam geworden. Veel gemeenten hebben dergelijke panden verkocht aan projectontwikkelaars, die ze omzetten in woningen, kantoren of commerciële ruimte met veel hogere huurprijzen.

De verdwijning van betaalbare ruimte voor verenigingen heeft brede gevolgen. Veel clubs en organisaties spelen een belangrijke rol in de sociale samenhang van wijken en gemeenten. Hobbyclubs, buurthuizen, jeugdcentra en culturele instellingen bieden mensen een plek om elkaar te ontmoeten, vriendschappen op te bouwen en deel te nemen aan gemeenschappelijke activiteiten. Dit is vooral belangrijk voor gepensioneerden, alleenstaanden en mensen met beperkte sociale netwerken. Wanneer deze ruimtes verdwijnen, neemt de sociale isolatie toe.

Gevolgen voor verenigingen en gemeenschappen

De situatie van De Vrienden van Almere illustreert de dilemma's waarmee veel clubs worstelen. Voor leden zoals Chris Eelman, die drie keer per week naar de club kwam, betekent het einde van de club een verlies van sociale contacten en dagelijkse structuur. Voor gepensioneerden kan dit leiden tot eenzaamheid en sociale isolatie. Onderzoek van het RIVM en het SCP toont aan dat sociale isolatie onder ouderen leidt tot slechtere gezondheid, hogere ziekenhuisopnames en kortere levensverwachting.

De club probeerde haar erfgoed zoveel mogelijk te behouden. Een deel van de spullen werd verkocht, veel leden namen modelbaantjes mee naar huis. De resterende verzameling werd geschonken aan een club in Groningen die treintjes voor kinderen maakt en deze via de voedselbank weggeven. Dit initiatief toont hoe vrijwilligers creatief omgaan met verlies en hoe netwerken van clubs elkaar kunnen helpen.

Voor gemeenten is het verdwijnen van betaalbare ruimte voor verenigingen een beleidsprobleem. Veel gemeenten hebben in de afgelopen twee decennia gemeentelijke panden verkocht aan private vastgoedpartijen om begrotingstekorten op te vangen. Dit leverde eenmalige inkomsten op, maar betekende verlies van controle over betaalbare ruimte voor maatschappelijke organisaties. Gemeenten hebben nu moeite om hun beleid op het gebied van sociale cohesie, jeugdwerk, cultuur en sport uit te voeren, omdat de fysieke infrastructuur ontbreekt.

De woningbouwdruk in Flevoland verergert dit probleem. Flevoland is een van de provincies met de hoogste groeiprognoses. Tot 2050 zal de bevolking naar verwachting groeien van 410.000 naar 500.000 inwoners. Dit vraagt om massale woningbouw. Gemeenten voelen zich gedwongen om elke vierkante meter ruimte in te zetten voor woningbouw, omdat de woningnood groot is. Ruimte voor verenigingen, cultuur en recreatie krijgt minder prioriteit.

Dit beleid is begrijpelijk vanuit woningnood-perspectief, maar heeft onbedoelde gevolgen. Het leidt tot verlies van sociale infrastructuur, verminderde leefbaarheid van wijken en minder mogelijkheden voor burgers om deel te nemen aan gemeenschappelijke activiteiten. Onderzoek toont aan dat wijken met veel verenigingen, buurthuizen en culturele instellingen hoger scoren op leefbaarheid, sociale cohesie en veiligheidsbeleving.

Landelijke trend

Het probleem speelt niet alleen in Almere. Landelijk zijn honderden kleine verenigingen en clubs in dezelfde situatie. Een inventarisatie van het Movisie-kenniscentrum uit 2024 toonde aan dat ongeveer 15 procent van de buurthuizen, jeugdcentra en culturele instellingen in Nederland in de afgelopen vijf jaar hun ruimte hebben verloren of moeten verhuizen. Dit aantal loopt op tot 25 procent in groeiende steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Almere.

De oorzaken zijn structureel. Vastgoedprijzen stijgen sneller dan inflatie, omdat grond en panden schaars zijn en veel vraag is van projectontwikkelaars. Gemeenten hebben moeite om betaalbare ruimte beschikbaar te stellen, omdat zij zelf ook te maken hebben met bezuinigingen en stijgende kosten. Veel gemeenten hebben geen beleid meer voor het behoud van betaalbare ruimte voor maatschappelijke organisaties.

Sommige gemeenten proberen wel tegen te sturen. De gemeente Amsterdam heeft een beleid ingevoerd waarbij projectontwikkelaars verplicht zijn om ruimte in te richten voor maatschappelijke organisaties. De gemeente Utrecht heeft een fonds opgericht om betaalbare ruimte voor clubs en organisaties te behouden. Maar deze initiatieven zijn uitzonderingen.

Voor De Vrienden van Almere is het einde definitief. De club zal niet heropend worden. Voor andere clubs en verenigingen in Almere en Flevoland is het signaal duidelijk: betaalbare ruimte wordt steeds schaarser. Veel clubs zullen dezelfde keuze moeten maken: verhuizen naar duurder onderkomen, drastisch krimpen, of stoppen met activiteiten.

De vraag is of gemeenten en provincies dit willen accepteren. Betaalbare ruimte voor verenigingen is geen luxe, maar onderdeel van de sociale infrastructuur die nodig is voor leefbare wijken en gemeenten. Zonder deze ruimtes verdwijnt een belangrijk deel van het sociale weefsel. Voor gemeenten als Almere en Flevoland, die snel groeien en veel nieuwe inwoners aantrekken, is het behoud van sociale infrastructuur essentieel om nieuwkomers te integreren en gemeenschappen op te bouwen.

De Vrienden van Almere zullen niet terugkomen. Maar hun verhaal zou gemeenten moeten aansporen om betaalbare ruimte voor verenigingen serieus op de agenda te zetten.