Nieuwe Fed-voorzitter Warsh begint onder zware druk van Trump en markten

Kevin Warsh wordt volgende week voorzitter van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Hij neemt over van Jerome Powell, wiens termijn als voorzitter vandaag afloopt. Warsh komt terecht in een uiterst lastige positie: president Donald Trump eist renteverlagingen om de economie voor de tussentijdse verkiezingen in november aan te jagen, terwijl de financiële markten vrezen dat de onafhankelijkheid van de Fed onder druk komt te staan. Voor Nederlandse ondernemers met Amerikaanse activiteiten of dollarexposure is de ontwikkeling relevant, omdat onzekerheid over het Fed-beleid kan leiden tot volatiliteit op valuta- en financiële markten.

De 56-jarige Warsh werd afgelopen week door de Amerikaanse Senaat goedgekeurd als opvolger van Powell, met een nipte meerderheid. Niet alleen Democraten, ook enkele Republikeinen hadden grote zorgen of Warsh zich als hoogste baas van de Fed wel onafhankelijk zou opstellen. Warsh is de schoonzoon van de steenrijke zakenman Ronald Lauder, een oude studievriend van Trump. Onder president George W. Bush was hij economisch adviseur, en van 2006 tot en met 2011 al gouverneur bij de Fed. Zijn benoeming komt na maanden van felle kritiek van Trump op het Fed-beleid en persoonlijke aanvallen op Powell.

Trump ligt zwaar overhoop met de Fed, omdat die de beleidsrente maar niet verlaagt om geld lenen goedkoper te maken. Voor de president dringt de tijd: in november zijn tussentijdse verkiezingen voor het Amerikaanse Congres. Door onder meer de schutterende economie steunt nog maar één op de drie Amerikanen zijn beleid. "De rente zou veel lager moeten zijn dan hij nu is. Als Kevin op zijn plek zit, dan gaat de rente omlaag", zei Trump precies een maand geleden in een interview met nieuwszender Fox News. Deze uitspraak onderstreept de verwachtingen die het Witte Huis heeft van de nieuwe Fed-voorzitter.

Het afgelopen jaar probeerde Trump al Fed-gouverneur Lisa Cook te ontslaan vanwege vermeende hypotheekfraude. Powell noemde hij een "enorme loser", dreigde hem met ontslag en zelfs vervolging. Maar ondanks de enorme druk uit Het Witte Huis, bleven de twee Fed-bestuurders op hun post. Powell liet zich niet door Trump opzij zetten en handhaafde de onafhankelijke koers van de Fed. Zijn termijn als voorzitter loopt vandaag af, maar hij dient nog wel anderhalf jaar zijn termijn als gouverneur uit. Dit tot ongenoegen van Trump, die hem helemaal weg wil bij de Fed. Het bestuur stemt gezamenlijk over de rente. Om genoeg gelijkgestemden te hebben, heeft de president naast een nieuwe voorzitter ook een nieuwe gouverneur in het bestuur nodig.

De Federal Reserve is de centrale bank van de Verenigde Staten en bestaat uit een bestuur van zeven gouverneurs, waaronder de voorzitter. Daarnaast zijn er twaalf regionale Fed-banken verspreid over het land. De Fed heeft twee hoofdtaken: het bevorderen van maximale werkgelegenheid en het handhaven van prijsstabiliteit. Het belangrijkste instrument is de beleidsrente, die invloed heeft op de kosten van lenen en sparen, en daarmee op de economische groei en inflatie. De Fed is bij wet onafhankelijk van de regering, om te voorkomen dat politieke overwegingen de monetaire besluitvorming beïnvloeden. Deze onafhankelijkheid wordt internationaal gezien als cruciaal voor het vertrouwen van investeerders en de stabiliteit van de financiële markten.

De huidige situatie is uitzonderlijk omdat Trump openlijk druk uitoefent op de Fed om de rente te verlagen, terwijl de economische omstandigheden daar niet per se om vragen. De Amerikaanse economie groeit nog steeds, zij het trager dan in eerdere jaren. De werkloosheid ligt rond de 4 procent, wat historisch gezien laag is. De inflatie is de afgelopen twee jaar gedaald van een piek van 9 procent in 2022 naar circa 3 procent begin 2026, maar ligt nog steeds boven de doelstelling van 2 procent. In een dergelijke situatie zou een centrale bank normaal gesproken de rente stabiel houden of zelfs verhogen om te voorkomen dat de inflatie weer oploopt. Een renteverlaging zou de economie verder kunnen stimuleren, maar ook het risico op inflatie vergroten.

Warsh van havik naar duif

Warsh speelde zich in de kijker bij Trump met stevige kritiek op het beleid van de Fed. Dat was opvallend, merkt Philip Marey, Amerika-econoom van Rabobank, op. "Hij stond als Fed-gouverneur bekend als havik, iemand die de rente liever hoog houdt. Nu komt hij terug als duif die pleit voor lage rentes. Dat voedt wel de speculaties in de financiële markten dat de nieuwe Fed-baas geneigd is de oren naar de president te laten hangen."

Deze ommezwaai roept vragen op over de motieven van Warsh. Tijdens zijn eerdere periode als Fed-gouverneur tussen 2006 en 2011 was hij een voorstander van strak monetair beleid en waarschuwde hij voor de risico's van te lage rentes. Hij verliet de Fed in 2011, midden in de nasleep van de financiële crisis, en keerde terug naar de private sector. Zijn huidige pleidooi voor lagere rentes lijkt meer ingegeven door politieke overwegingen dan door economische analyse, wat twijfels oproept over zijn onafhankelijkheid.

"Warsh wilde de baan heel graag hebben, maar komt in een hele lastige situatie terecht", zegt Marey. "Be careful what you wish for, because you just might get it, zoals de Amerikanen het zeggen." De nieuwe Fed-voorzitter moet vanaf dag één meerdere ogen over zijn schouders meekijken dan die van Trump alleen. "Het wordt echt koorddansen", vat Marey het samen. "Hij moet voor de financiële markt geloofwaardig overkomen. Alles wat hij zegt zal worden uitgeplozen. Als Warsh naar een renteverlaging toepraat zonder economische onderbouwing, dan zal iedereen dat direct doorhebben."

De financiële markten hechten groot belang aan de geloofwaardigheid en onafhankelijkheid van centrale banken. Als investeerders gaan twijfelen aan de onafhankelijkheid van de Fed, kan dit leiden tot hogere rentes op Amerikaanse staatsleningen, volatiliteit op de aandelenmarkten en een verzwakking van de dollar. Dit heeft directe gevolgen voor internationale handel, investeringen en financieringskosten. Voor Nederlandse bedrijven met Amerikaanse activiteiten of dollarexposure kan dit betekenen dat valutarisico's toenemen en financieringskosten stijgen.

Het afgelopen jaar kreeg het vertrouwen in de Verenigde Staten al een tik van de financiële markten, onder meer door de wereldwijde handelsoorlog die president Trump een jaar geleden ontketende. Daar kwam dit jaar de oorlog rond de Perzische Golf overheen. Ondertussen loopt de staatsschuld, van inmiddels bijna 39 biljoen dollar, alleen maar verder op. Dit is ongeveer 120 procent van het bruto binnenlands product, een niveau dat internationaal als hoog wordt beschouwd. De jaarlijkse rentelasten op deze schuld bedragen inmiddels meer dan 1 biljoen dollar, wat neerkomt op circa 15 procent van de federale begroting.

Als de financiële markten ook de Fed gaan wanvertrouwen, dan wordt het volgens Marey steeds lastiger voor de Amerikaanse schatkist om geld te lenen. "De rente op Amerikaanse staatsleningen zal oplopen als investeerders denken dat de Fed een politieke speelbal is en niet meer bezig is de Amerikaanse economie te stabiliseren." Dit zou een vicieuze cirkel kunnen veroorzaken: hogere rentes leiden tot hogere rentelasten op de staatsschuld, wat de begrotingstekorten verder vergroot en het vertrouwen verder ondermijnt.

Historische parallel met jaren zeventig

Marey wijst op een historische parallel: "In de jaren zeventig liet Fed-voorzitter Arthur Burns de oren hangen naar president Nixon. Paul Volcker moest uiteindelijk de Amerikaanse economie twee keer uit een recessie persen. Dat risico loop je nu weer." Burns stond onder druk van Nixon om de rente laag te houden om de economie te stimuleren, vooral in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 1972. Dit leidde tot een periode van hoge inflatie, die in de late jaren zeventig opliep tot boven de 10 procent. Volcker, die in 1979 Fed-voorzitter werd, moest de rente drastisch verhogen tot boven de 20 procent om de inflatie te beteugelen. Dit leidde tot twee diepe recessies in 1980 en 1981-1982, met werkloosheid oplopend tot boven de 10 procent.

Deze episode illustreert de risico's van politieke inmenging in het monetaire beleid. Als de Fed de rente verlaagt om politieke redenen, terwijl de economische omstandigheden daar niet om vragen, kan dit leiden tot oververhitting, hogere inflatie en uiteindelijk een pijnlijke correctie. De kosten van het herstellen van de geloofwaardigheid en het beteugelen van de inflatie kunnen aanzienlijk zijn, met langdurige economische schade en werkloosheid.

Voor Warsh betekent dit dat hij vanaf het begin een delicate balans moet vinden. Als hij te snel ingaat op de wensen van Trump en de rente verlaagt zonder economische onderbouwing, riskeert hij het vertrouwen van de financiële markten te verliezen. Als hij zich te onafhankelijk opstelt en de rente niet verlaagt, riskeert hij de woede van het Witte Huis en mogelijk zelfs zijn ontslag. Trump heeft al laten zien dat hij niet terugdeinst voor persoonlijke aanvallen en dreigementen tegen Fed-bestuurders die niet aan zijn verwachtingen voldoen.

Gevolgen voor Nederlandse ondernemers

Voor Nederlandse ondernemers met Amerikaanse activiteiten of dollarexposure heeft de ontwikkeling rond de Fed directe gevolgen. Onzekerheid over het Fed-beleid kan leiden tot volatiliteit op de valutamarkten. De euro-dollarkoers kan sterker fluctueren, wat invloed heeft op de winstgevendheid van export naar de VS, de kosten van import uit de VS, en de waarde van Amerikaanse investeringen en vorderingen. Bedrijven die niet of onvoldoende zijn afgedekt tegen valutarisico's kunnen hierdoor voor verrassingen komen te staan.

Daarnaast kan onzekerheid over de Fed leiden tot hogere rentes op internationale financieringsmarkten. Amerikaanse staatsleningen worden wereldwijd gezien als een veilige belegging en dienen als benchmark voor andere rentevoeten. Als de rente op Amerikaanse staatsleningen stijgt door afnemend vertrouwen in de Fed, kan dit doorwerken in hogere financieringskosten voor bedrijven wereldwijd, inclusief Nederlandse ondernemers die leningen afsluiten of obligaties uitgeven.

Voor bedrijven met Amerikaanse dochterondernemingen of joint ventures kan de economische ontwikkeling in de VS direct van invloed zijn op de resultaten. Een vertraging van de Amerikaanse economie, mogelijk versterkt door onzekerheid over het Fed-beleid, kan leiden tot lagere omzetten en winstmarges. Tegelijkertijd kan een verzwakking van de dollar de concurrentiepositie van Europese exporteurs verslechteren.

Ook voor de Nederlandse economie als geheel is de ontwikkeling relevant. De Verenigde Staten zijn de op twee na grootste handelspartner van Nederland, na Duitsland en België. In 2025 bedroeg de Nederlandse export naar de VS circa 55 miljard euro, vooral chemische producten, machines, voedingsmiddelen en hightech apparatuur. Een vertraging van de Amerikaanse economie of toenemende handelsbarrières kunnen de Nederlandse export raken.

Warsh neemt volgende week officieel zijn functie als Fed-voorzitter op zich. Zijn eerste grote test zal de rentevergadering van juni zijn, waar het Fed-bestuur beslist over de beleidsrente. De financiële markten zullen nauwlettend letten op zijn toelichting en de economische onderbouwing van eventuele rentebeslissingen. Elke aanwijzing dat politieke overwegingen een rol spelen, zal leiden tot kritiek en mogelijk marktreacties.

Powell blijft nog anderhalf jaar aan als gouverneur, wat betekent dat hij meestemt over rentebeslissingen. Dit kan leiden tot spanningen binnen het bestuur, vooral als Warsh een koers inslaat die afwijkt van de economische realiteit. Trump heeft al aangegeven Powell helemaal weg te willen hebben bij de Fed, maar kan hem niet zomaar ontslaan. Gouverneurs hebben een vaste termijn van 14 jaar en kunnen alleen worden ontslagen bij ernstig wangedrag, wat juridisch moeilijk hard te maken is.

De tussentijdse verkiezingen in november zijn een belangrijke deadline voor Trump. Als de economie niet aantrekt en zijn populariteit laag blijft, kunnen de Democraten de controle over het Congres heroveren, wat zijn beleidsvrijheid verder beperkt. Dit vergroot de druk op Warsh om snel resultaten te boeken, wat de kans op overhaaste en economisch onverantwoorde beslissingen vergroot.

Voor de langere termijn hangt veel af van de vraag of Warsh erin slaagt het vertrouwen van de financiële markten te behouden. Als hij geloofwaardig overkomt en beslissingen neemt op basis van economische analyse in plaats van politieke druk, kan hij de Fed door deze turbulente periode loodsen. Als hij echter te veel toegeeft aan de wensen van het Witte Huis, riskeert hij een herhaling van de jaren zeventig, met alle economische schade van dien.

Marey concludeert: "Warsh komt eigenlijk in een onmogelijke positie bij de Fed terecht. Powell werd ook door Trump aangesteld. En wat hem gebeurde kan Warsh ook overkomen. Het Witte Huis verwacht dat hij de rente voor de tussentijdse verkiezingen flink verlaagt. Hij zit echt in een niet te benijden positie. Maar goed, hij wilde deze baan zelf hebben."