Nijmegen eist 25 meter afstand tussen nieuwbouw en drukke wegen

De gemeente Nijmegen hanteert voortaan een minimale afstand van 25 meter tussen nieuwe woningen en drukke wegen. Dit beleid is gebaseerd op advies van de GGD Gelderland-Zuid en moet inwoners beschermen tegen langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging. De maatregel gaat in voor alle nieuwe bouwplannen en heeft directe gevolgen voor projectontwikkelaars, bouwbedrijven en de beschikbaarheid van bouwgrond in de stad.

Nijmegen telt ruim 180.000 inwoners en is een van de oudste steden van Nederland. De stad ligt aan de Waal en heeft een compact centrum met veel historische bebouwing. Rond het centrum bevinden zich drukke verkeersaders zoals de Nijmeegse Oost, de Graafseweg en de Groesbeekseweg, waar dagelijks tienduizenden voertuigen passeren. Deze wegen vormen een barrière tussen het centrum en de uitbreidingsgebieden aan de rand van de stad.

De GGD Gelderland-Zuid adviseert gemeenten al jaren om afstand in te bouwen tussen woningen en drukke wegen. Dit advies is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar de gezondheidseffecten van luchtverontreiniging. Onderzoeken tonen aan dat mensen die dicht bij drukke wegen wonen, vaker last hebben van luchtwegaandoeningen, hart- en vaatziekten en andere chronische ziekten. Vooral kinderen, ouderen en mensen met bestaande gezondheidsklachten zijn kwetsbaar. De GGD adviseert een afstand van minimaal 25 meter, maar veel gemeenten hanteren 30 tot 50 meter voor extra veiligheid.

Nijmegen volgt hiermee het voorbeeld van andere grote steden. Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag hebben in de afgelopen jaren soortgelijke regels ingevoerd. Amsterdam hanteert 50 meter afstand voor woningen bij zeer drukke wegen (meer dan 35.000 voertuigen per dag) en 30 meter voor minder drukke wegen. Rotterdam werkt met een gestaffelde aanpak: 30 meter voor wegen met 20.000 tot 35.000 voertuigen per dag, en 50 meter voor wegen met meer dan 35.000 voertuigen per dag. Utrecht hanteert 25 tot 30 meter afhankelijk van de verkeersintensiteit.

De regel in Nijmegen is relatief streng, omdat 25 meter voor veel drukke wegen in de stad onvoldoende kan zijn. Onderzoeken van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) tonen aan dat de concentratie stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5) tot op 50 tot 100 meter van een drukke weg verhoogd kan zijn. De GGD adviseert 25 meter als minimum, maar erkent dat dit niet voor alle situaties volstaat. Nijmegen kiest voor dit minimum, mogelijk om de beschikbaarheid van bouwgrond niet te veel in te perken.

Gevolgen voor projectontwikkelaars en bouwbedrijven

De nieuwe regel heeft directe gevolgen voor projectontwikkelaars en bouwbedrijven die actief zijn in Nijmegen. Veel bouwgrond in en rond de stad ligt dicht bij drukke wegen, omdat deze locaties goed bereikbaar zijn en dus aantrekkelijk voor wonen en werken. Door de 25-metergrens in te stellen, wordt een deel van deze grond ongeschikt voor woningbouw.

Projectontwikkelaars zullen hun plannen moeten aanpassen. Dit kan betekenen dat zij woningen verder van de weg af moeten plaatsen, wat minder efficiënt gebruik van de beschikbare grond oplevert. Een typisch bouwblok van 100 bij 100 meter kan door de 25-metergrens fors kleiner worden. Als aan één zijde 25 meter moet worden vrijgehouden, verliest de ontwikkelaar 25 procent van de oppervlakte. Bij meerdere zijden kan dit oplopen tot 40 tot 50 procent.

Dit leidt tot hogere kosten per wooneenheid. Omdat dezelfde grond minder woningen kan bevatten, stijgen de grondkosten per woning. Voor een project met 100 woningen op 1 hectare kan dit betekenen dat slechts 60 tot 70 woningen kunnen worden gebouwd. De grondkosten per woning stijgen dan met 40 tot 70 procent. Dit wordt doorberekend in de verkoopprijs, wat woningen duurder maakt.

Bovendien moeten projectontwikkelaars hun plannen herzien en opnieuw indienen bij de gemeente. Dit kost tijd en geld. Plannen die al in voorbereiding waren, kunnen niet meer worden uitgevoerd in de oorspronkelijke vorm. Dit leidt tot vertraging en onzekerheid.

Voor bouwbedrijven heeft de regel minder directe gevolgen, maar wel indirecte. Als er minder woningen worden gebouwd, is er minder werk. Bouwbedrijven die gespecialiseerd zijn in woningbouw in Nijmegen kunnen te maken krijgen met lagere omzetten.

De regel kan ook gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van bouwgrond. Grond die voorheen geschikt was voor woningbouw, wordt nu ongeschikt. Dit kan leiden tot schaarste en hogere grondprijzen. Nijmegen heeft, zoals veel Nederlandse steden, een tekort aan woningen. De afgelopen jaren is er veel gebouwd, maar de vraag naar woningen groeit sneller dan het aanbod. De nieuwe regel kan dit tekort verergeren.

Context: luchtverontreiniging en gezondheid

Luchtverontreiniging is een groeiend probleem in Nederlandse steden. Het RIVM registreert jaarlijks de concentraties van verschillende vervuilende stoffen. Stikstofdioxide (NO2) en fijnstof (PM2,5) zijn de belangrijkste vervuilers van verkeer. In 2024 overschreden veel Nederlandse steden de Europese normen voor NO2 en fijnstof.

Nijmegen is geen uitzondering. De stad heeft meerdere locaties waar de NO2-concentratie boven de Europese norm van 40 microgram per kubieke meter ligt. Dit geldt vooral voor locaties dicht bij drukke wegen zoals de Nijmeegse Oost en de Groesbeekseweg. De gemeente heeft in het verleden maatregelen genomen om luchtverontreiniging te verminderen, zoals het aanleggen van groenstroken en het stimuleren van elektrisch vervoer. De nieuwe regel is een aanvullende maatregel.

De gezondheidseffecten van luchtverontreiniging zijn aanzienlijk. Volgens de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) sterven jaarlijks ongeveer 7 miljoen mensen wereldwijd voortijdig door luchtverontreiniging. In Nederland zijn dit naar schatting enkele duizenden mensen per jaar. Luchtverontreiniging verhoogt het risico op longziekten, hart- en vaatziekten, diabetes en kanker.

Voor kinderen is blootstelling aan luchtverontreiniging vooral schadelijk. Onderzoeken tonen aan dat kinderen die in vervuilde gebieden opgroeien, een verminderde longfunctie hebben en meer luchtwegaandoeningen krijgen. Dit kan levenslang gevolgen hebben.

De regel van Nijmegen is dus gericht op bescherming van de gezondheid van inwoners, vooral kinderen. Dit sluit aan bij het beleid van de Nederlandse overheid, die stelt dat iedereen recht heeft op schoon water, schone lucht en een gezonde leefomgeving.

Gevolgen voor woningmarkt en betaalbaarheid

De regel kan gevolgen hebben voor de betaalbaarheid van woningen in Nijmegen. Door minder woningen te bouwen en hogere grondkosten, stijgen de huizenprijzen. Dit is problematisch in een stad waar veel jongeren en gezinnen woningen zoeken.

Nijmegen heeft een sterke woningmarkt. De gemiddelde huizenprijs is de afgelopen jaren gestegen van ongeveer 250.000 euro in 2015 naar meer dan 400.000 euro in 2025. Dit is een stijging van 60 procent in tien jaar. De oorzaken zijn schaarste aan woningen, lage rente en sterke vraag. De nieuwe regel kan deze trend versnellen.

De regel kan ook gevolgen hebben voor sociale woningbouw. Woningcorporaties bouwen veel woningen in Nijmegen, vooral in de buurt van drukke wegen omdat deze locaties goed bereikbaar zijn. Door de 25-metergrens kunnen zij minder woningen bouwen, wat het aanbod van sociale woningen vermindert. Dit is problematisch voor mensen met lage inkomens die betaalbare woningen zoeken.

De regel gaat in voor alle nieuwe bouwplannen in Nijmegen. Projectontwikkelaars zullen hun plannen moeten aanpassen. De gemeente zal waarschijnlijk een overgangsperiode instellen voor plannen die al in voorbereiding waren, maar dit is nog niet duidelijk.

De regel kan leiden tot meer juridische geschillen. Projectontwikkelaars kunnen bezwaar maken tegen afwijzing van bouwplannen die niet aan de 25-metergrens voldoen. Dit kan tot rechtszaken leiden.

De regel kan ook leiden tot meer aandacht voor alternatieve locaties. Projectontwikkelaars zullen op zoek gaan naar grond die verder van drukke wegen af ligt. Dit kan leiden tot uitbreiding van de stad naar de randen, wat weer gevolgen heeft voor het landschap en mobiliteit.

Tenslotte kan de regel leiden tot meer aandacht voor verkeersreductie. Als de beschikbaarheid van bouwgrond afneemt door de 25-metergrens, zal de druk toenemen om het verkeer te verminderen. Dit kan leiden tot meer investeringen in openbaar vervoer, fietsinfrastructuur en het beperken van autoverkeer in de stad.