Politie waarschuwt voor massale oplichting via Facebook en Instagram advertenties

De Nederlandse politie waarschuwt consumenten en ondernemers voor een groeiende golf van oplichting via advertenties op Facebook en Instagram. Oplichters maken massaal reclame voor nepwebwinkels die zich voordoen als bekende retailers, met aanbiedingen tot 80 procent korting. Wie bestelt, ontvangt niets en ziet het geld verdwijnen naar buitenlandse bankrekeningen.

Sinds juni 2025 heeft het Landelijk Meldpunt Internetoplichting van de politie 535 websites officieel aangemerkt als criminele webwinkel. Van deze 535 nepwinkels plaatsten de oplichters achter 273 websites reclames op Facebook en Instagram. Dit betekent dat meer dan de helft van alle onderzochte valse webwinkels via Meta-platforms adverteerde. Gijs van der Linden, teamleider van het meldpunt, benadrukt dat oplichters ook actief zijn op Google, Snapchat en TikTok, maar dat het overgrote deel van de frauduleuze advertenties afkomstig is van Meta.

De omvang van het probleem is aanzienlijk. De oplichter achter één enkele nepsite van buitensportzaak Bever plaatste tussen 13 en 22 maart alleen al minstens 25 advertenties op Facebook en Instagram. Deze advertenties werden tienduizenden keren weergegeven aan gebruikers. Eén slachtoffer, Tanja Henn uit Amsterdam, zag de advertentie en klikte erop. Ze bestelde een broek, jas en rugzak met 80 procent korting voor 85 euro. Het geld werd overgemaakt naar een onbekende bankrekening in het buitenland en kwam nooit terug.

De nepwebwinkels zijn vrijwel niet te onderscheiden van de originele sites. Ze gebruiken dezelfde logo's, dezelfde productfoto's en dezelfde lay-out. De enige manier om het verschil te zien is door de URL van de website nauwkeurig te controleren of door te kijken naar details als het privacybeleid en de contactgegevens. Voor veel consumenten, vooral ouderen en minder internetvaardig gebruikers, is dit onderscheid moeilijk te maken. Zelfs Tanja, die zich bewust is van internetveiligheid en anderen waarschuwt, viel erin.

De politie heeft Meta, het bedrijf achter Facebook en Instagram, gevraagd waarom het niet lukt om reclame voor oplichterssites tegen te houden. Meta gaf geen antwoord op deze vragen. Het bedrijf roept gebruikers wel op om verdachte advertenties te melden, maar Van der Linden stelt dat dit een onvoldoende reactie is. "Wij zien die advertenties, maar Meta ziet ze ook. Als heel veel mensen zo'n advertentie zien, is er altijd wel iemand die daarop klikt."

Dit wijst op een fundamenteel probleem met de manier waarop Meta advertenties controleert. Het bedrijf heeft miljarden gebruikers en miljarden advertenties per dag, wat het praktisch onmogelijk maakt alles handmatig te controleren. Tegelijkertijd beschikt Meta over geavanceerde kunstmatige intelligentie en machine learning-systemen die frauduleuze advertenties zouden moeten detecteren. Het feit dat 273 nepwebwinkels gedurende weken advertenties konden plaatsen, suggereert dat deze systemen onvoldoende effectief zijn of niet goed zijn afgestemd op het detecteren van oplichting.

Gevolgen voor consumenten en ondernemers

De impact van deze oplichting is groot. Consumenten verliezen geld en krijgen geen producten. Veel slachtoffers schamen zich en durven het niet te melden, waardoor het werkelijke aantal slachtoffers waarschijnlijk veel hoger ligt dan de 535 geïdentificeerde nepwinkels suggereren. Tanja Henn gaf toe dat zij zich schaamt dat het haar is overkomen, ondanks dat zij zelf voorzichtig is met internetveiligheid.

Voor legitieme ondernemers en webwinkels zijn de gevolgen ook ernstig. Het vertrouwen in online winkelen wordt ondermijnd. Consumenten worden voorzichtiger en aarzelen langer voordat zij online aankopen doen. Dit kan leiden tot lagere omzetten voor eerlijke webwinkels. Bovendien kunnen oplichters de reputatie van bekende merken beschadigen door nepwinkels op hun naam in te richten. Bever, de buitensportzaak waarvan een nepsite werd gemaakt, kan last hebben van klanten die denken dat het bedrijf betrokken is bij fraude of dat hun persoonlijke gegevens zijn gestolen.

De oplichting raakt ook de maatschappij als geheel. Consumenten worden minder bereid om online te winkelen, wat de groei van e-commerce belemmert. Ondernemers die legaal online handelen, moeten extra inspanningen doen om hun legitimiteit aan te tonen. Bovendien belast de oplichting de politie, die tijd en middelen moet besteden aan het onderzoeken van nepwinkels en het helpen van slachtoffers.

Voor betalingsdienstaanbieders en banken is het ook een probleem. Slachtoffers proberen hun geld terug te krijgen, wat tot chargebacks leidt. Dit kan leiden tot hogere kosten voor betalingsdiensten en strengere controles op transacties, wat eerlijke ondernemers kan hinderen.

Hoe werkt de oplichting

De werkwijze van oplichters is relatief eenvoudig maar effectief. Zij maken een nepwebsite die vrijwel identiek is aan die van een bekende retailer. Zij plaatsen advertenties op Facebook en Instagram met aanbiedingen die te mooi zijn om waar te zijn: 80 procent korting op dure producten. Consumenten die op de advertentie klikken, belanden op de nepsite en plaatsen een bestelling. Zij betalen via creditcard, iDEAL of andere betalingsmethoden. Het geld wordt overgemaakt naar een buitenlandse bankrekening, waarschijnlijk in een land met zwakke regelgeving of waar het moeilijk is voor Nederlandse autoriteiten om op te treden.

De oplichters gebruiken waarschijnlijk gestolen of nep-creditcardgegevens om de advertenties te betalen, of zij gebruiken accounts die zij hebben overgenomen. Dit maakt het moeilijk voor Meta om de oplichters te traceren. Zodra een account wordt opgeheven, openen zij eenvoudig een nieuw account en gaan door.

De oplichters kiezen doelbewust voor bekende Nederlandse retailers als Bever, omdat deze merken al veel vertrouwen hebben opgebouwd. Consumenten zien de merknaam en gaan ervan uit dat het betrouwbaar is. De hoge kortingen zijn opvallend, maar niet onmogelijk: veel winkels hebben regelmatig grote uitverkopen, dus consumenten accepteren het.

Rol van Meta en sociale mediaplatformen

Meta heeft een verantwoordelijkheid om advertenties op zijn platforms te controleren. Het bedrijf verdient miljarden euro's per jaar met advertenties en heeft dus financiële prikkels om zoveel mogelijk advertenties toe te staan. Tegelijkertijd heeft Meta zich verbonden aan het bestrijden van fraude en oplichting. In de praktijk lijkt het bedrijf echter onvoldoende in te spannen.

Meta beschikt over geavanceerde technologie om oplichting te detecteren. Het bedrijf kan advertenties analyseren op verdachte kenmerken, zoals links naar domeinen die recent zijn geregistreerd, afbeeldingen die zijn gestolen van andere websites, of advertenties die veel worden gerapporteerd door gebruikers. Het bedrijf kan ook samenwerken met politie en andere autoriteiten om oplichters te identificeren en hun accounts op te heffen.

De vraag is waarom Meta dit niet doet. Mogelijke redenen zijn: gebrek aan prioriteit, onvoldoende middelen, technische beperkingen van de detectiesystemen, of financiële prikkels om zoveel mogelijk advertenties toe te staan. Het feit dat Meta geen antwoord gaf op vragen van de NOS, suggereert dat het bedrijf niet graag over dit onderwerp spreekt.

Andere platforms als Google, Snapchat en TikTok hebben hetzelfde probleem, maar Meta lijkt het ergst getroffen. Dit kan te maken hebben met het feit dat Facebook en Instagram veel ouder zijn en meer gebruikers hebben, wat oplichters meer mogelijkheden geeft. Het kan ook te maken hebben met verschillen in hoe platforms advertenties controleren.

Wat kunnen consumenten doen

De politie adviseert consumenten voorzichtig te zijn met advertenties die hoge kortingen aanbieden. Dit is goed advies, maar ook lastig in de praktijk: veel legitieme winkels bieden regelmatig hoge kortingen aan. Het onderscheid tussen een echte aanbieding en oplichting is niet altijd duidelijk.

Beter advies is: klik niet op advertenties, maar ga rechtstreeks naar de website van de winkel door de URL in te typen of via een zoekmachine. Controleer of de website een veilige verbinding heeft (https), of er contactgegevens en een privacybeleid zijn, en of de website professioneel oogt. Betaal liever met creditcard of PayPal dan met iDEAL, omdat creditcardmaatschappijen beter bescherming bieden tegen fraude.

Tanja Henn zegt dat zij voortaan niet meer op Facebook-advertenties zal klikken, maar rechtstreeks naar de website van de winkel zal gaan. Dit is een verstandig voornemen, maar het betekent ook dat oplichters hun advertenties kunnen blijven plaatsen zonder veel effect te hebben. De verantwoordelijkheid ligt dus niet alleen bij consumenten, maar ook bij Meta en de politie.

Vooruitzicht en vervolgstappen

De politie zal waarschijnlijk doorgaan met het identificeren en offline halen van nepwebwinkels. Dit is echter een reactieve aanpak: oplichters worden pas gestopt nadat zij al slachtoffers hebben gemaakt. Een proactievere aanpak zou zijn om oplichters te vervolgen en hun bankrekeningen in beslag te nemen, maar dit is moeilijk omdat veel oplichters zich buiten Nederland bevinden.

Meta zal onder druk staan om meer te doen tegen oplichting. Dit kan leiden tot strengere controles op advertenties, wat kan betekenen dat legitieme adverteerders ook meer hoepels moeten springen. Het kan ook leiden tot meer samenwerking met politie en andere autoriteiten.

Voor consumenten is het belangrijk om voorzichtig te blijven en advertenties kritisch te beoordelen. Voor ondernemers is het belangrijk om hun merkidentiteit te beschermen en klanten duidelijk te maken hoe zij hun website kunnen herkennen. Voor Meta is het belangrijk om serieus werk te maken van het bestrijden van oplichting, omdat het vertrouwen in het platform anders verder zal afnemen.

De oplichting via Facebook en Instagram is symptomatisch voor een groter probleem: de moeilijkheid om online fraude te bestrijden in een wereld waar oplichters snel kunnen opereren en zich gemakkelijk kunnen verplaatsen naar andere landen. Dit vereist internationale samenwerking, betere technologie en meer bereidheid van platforms als Meta om actief op te treden.