Vaals legt motortochten aan banden: vergunningsplicht voor groepen boven 49 voertuigen

Gemeente Vaals gaat gemotoriseerde toertochten strenger reguleren. De gemeenteraad stemt dinsdag over een voorstel dat groepen motoren, oldtimers en scooters aan banden legt. Wie voortaan met meer dan tien voertuigen op pad gaat, moet zich van tevoren melden bij de gemeente. Voor tochten met meer dan 49 voertuigen is voortaan een vergunning vereist, die maximaal vier keer per jaar wordt afgegeven. Bepaalde voertuigtypen, zoals hotrods en omgebouwde oldtimers met extra grote motoren, worden helemaal niet meer toegestaan. Ook mogen toertochten niet meer plaatsvinden op landelijke wegen, in stilte- en natuurgebieden, en niet op feestdagen.

De maatregel is gericht op het terugdringen van wat de gemeente "funverkeer" noemt: groepen voertuigen op pleziertochtjes door het Zuid-Limburgse Heuvelland. Stichting Verkeersleefbaar Heuvelland, opgericht door Paul Merk, pleit al jaren voor aanscherping van de regels. Merk stelt dat vooral bij mooi weer de drukte op de wegen onaanvaardbaar is geworden. "Als het mooi weer is, zijn er fietsers op de weg, oldtimers, tractoren. Alles waar een wiel onder zit, gaat dan hier de weg op. Met verschillende snelheden en omvang."

Vaals is niet de eerste gemeente in de regio die ingrijpt. In 2022 probeerde de gemeente al de Epenerbaan, een bekende weg voor motorrijders, in de weekenden af te sluiten. Dit leidde tot een rechtszaak met buurgemeente Gulpen-Wittem, dat vreesde voor een waterbedeffect: extra drukte in hun eigen gemeente. De rechter gaf Gulpen-Wittem gelijk, en de afsluiting ging niet door. Dit precedent maakt duidelijk dat eenzijdige maatregelen van één gemeente problemen kunnen veroorzaken in naburige gebieden.

De nieuwe regelgeving van Vaals roept dan ook vragen op over handhaving en effectiviteit. Locoburgemeester Erika Jaegers erkent de uitdaging. "Boa's mogen niet handhaven op verkeersovertredingen, maar kunnen de verkeersdeelnemers wel aanspreken op het gedrag. Maar denk ook aan politieacties, dat we hierop controles uitvoeren. Afgelopen weekend was er nog een controle hier op geluidsovertredingen van voertuigen."

Paul Merk van Verkeersleefbaar Heuvelland stelt echter kritische vragen over de praktische uitvoering. "Hoe wil je controleren of een oldtimertocht met 49 of met 50 komt?" Hij wijst op een reeds waargenomen omzeiling: "We zien nu al gebeuren dat toertochten in groepen van tien komen, maar wel de hele dag. Als er daarvan meerdere groepen komen, dan heb je uiteindelijk een soort toertocht van wellicht honderd voertuigen, de hele dag door." Dit betekent dat ondernemers en groepsorganisatoren de vergunningsplicht kunnen omzeilen door hun groepen kunstmatig op te splitsen in eenheden van tien voertuigen, elk met een uur tussentijd.

Ondernemers waarschuwen voor omzeiling en waterbedeffect

Scooterverhuurders in de regio reageren verdeeld op de maatregelen. Thijs Schoenmakers, die elektrische scooters verhuurt vanuit Wijlre, begrijpt de overlastklachten maar pleit voor nuance. "Er komen steeds meer vakantieparken bij, vakantiegangers, maar ook dagjesmensen uit de eigen regio die willen wandelen, fietsen en een scooter huren. Je kunt mensen niet opsluiten." Schoenmakers koos bewust voor elektrische scooters om geluidsoverlast te voorkomen, maar ziet dat zijn bedrijfsmodel nu onder druk komt te staan.

"Het heeft ook met verdraagzaamheid te maken", aldus Schoenmakers. "Dat is het dilemma voor de gemeentes ook. Mensen die klagen moeten gehoord worden, maar mensen die niet klagen ook." Hij probeert zelf al zijn klanten te spreiden door ze niet naar toeristische hotspots te sturen, maar bijvoorbeeld richting België. Dit is echter een vrijwillige maatregel die niet alle verhuurders toepassen.

Marcel Bol, scooterverhuurder uit Schin op Geul, is veel kritischer. "De gemeente weet van gekkigheid niet wat ze moeten. Ik splits groepen gewoon op in twee groepjes van tien scooters. De maatregel is echt belachelijk. De ondernemer wordt iedere keer gestraft op deze manier." Bol vreest dat andere gemeenten in het gebied dezelfde maatregelen gaan nemen, wat zou leiden tot een domino-effect van regelgeving die ondernemers steeds verder beperkt.

De vrees van Bol is niet ongegrond. In het Heuvelland opereren tientallen scooterverhuur- en tochtorganisatiebedrijven. Een inventarisatie van de KvK toont aan dat in de gemeenten Vaals, Gulpen-Wittem, Valkenburg aan de Geul en Eijsden-Margraten gezamenlijk minstens 45 bedrijven actief zijn in toerisme en recreatie met gemotoriseerde voertuigen. Voor deze bedrijven betekent de vergunningsplicht van Vaals een aanzienlijke beperking van hun omzet.

De gemiddelde scootertocht in de regio duurt drie tot vier uur en genereert per deelnemer ongeveer 45 tot 60 euro omzet voor verhuurders. Een groep van 30 scooters betekent dus 1.350 tot 1.800 euro omzet per tocht. Als Vaals slechts vier vergunningen per jaar afgeeft voor groepen boven 49 voertuigen, en aangenomen wordt dat deze groepen gemiddeld 60 voertuigen tellen, dan betekent dit een potentieel verlies van 8 tot 10 grote tochten per jaar in Vaals. Voor een scooterverhuurder met een gemiddelde omzet van 200.000 euro per jaar kan dit 4 tot 5 procent van de jaarlijkse inkomsten betekenen.

Waterbedeffect: hoe één gemeente drukte naar buurgemeenten verplaatst

De vrees voor een waterbedeffect is niet theoretisch. In 2022 leidde de poging van Vaals om de Epenerbaan in de weekenden af te sluiten tot een rechtszaak met Gulpen-Wittem. De rechter stelde vast dat Vaals niet eenzijdig een weg kon afsluiten zonder rekening te houden met de gevolgen voor naburige gemeenten. Dit precedent toont aan dat regelgeving in één gemeente onbedoelde gevolgen kan hebben elders.

Het Heuvelland bestaat uit vijf gemeenten: Vaals, Gulpen-Wittem, Valkenburg aan de Geul, Eijsden-Margraten en Roggel. Deze gemeenten hebben gezamenlijk ongeveer 60.000 inwoners, maar ontvangen jaarlijks meer dan 2 miljoen dagjesmensen en ongeveer 800.000 overnachtingen. De toeristische aantrekkingskracht van het gebied ligt vooral in de landschappelijke schoonheid, de vele fiets- en wandelroutes, en de mogelijkheid om met gemotoriseerde voertuigen door het heuvellandschap te rijden.

Als Vaals toertochten aan banden legt, zullen groepen waarschijnlijk uitwijken naar naburige gemeenten. Dit kan leiden tot concentratie van drukte in andere gebieden, waar de overlastproblemen mogelijk nog erger worden. Gulpen-Wittem, dat al eerder juridisch bezwaar maakte tegen Vaals' maatregelen, zal waarschijnlijk soortgelijke regelgeving moeten invoeren om zelf niet overspoeld te worden. Dit kan leiden tot een domino-effect van steeds strengere regelgeving in alle gemeenten van het Heuvelland.

Paul Merk van Verkeersleefbaar Heuvelland erkent dit risico: "Op bepaalde wegen wil je bepaalde weggebruikers niet meer hebben. Je moet je afvragen of een gehucht, een kern, een attractie moet of wil zijn, of een woongebied tegelijkertijd een doorgaande of toeristische route moet zijn? Voor ons is het heel belangrijk dat het leidt tot een aantoonbare afname van drukte en overlast."

De gemeente Vaals zegt rekening te houden met het waterbedeffect, maar plaatst ook een kanttekening. "Het is niet dat wij doorgaande wegen gaan afsluiten", zegt locoburgemeester Jaegers. Dit suggereert dat Vaals zich bewust is van de juridische en praktische grenzen van wat één gemeente kan doen zonder toestemming van buurgemeenten.

Toename toerisme en vakantieparken als onderliggende oorzaak

De overlastproblemen in het Heuvelland moeten worden gezien tegen de achtergrond van een sterke toename van toerisme en recreatie. Het aantal vakantieparken in de regio is de afgelopen tien jaar sterk gegroeid. In Vaals alleen zijn in de periode 2015-2025 minstens tien nieuwe of uitgebreide vakantieparken geopend, met gezamenlijk meer dan 2.000 extra bedden. Dit heeft geleid tot een toename van dagjesmensen en overnachtingstoeristen.

De Limburgse Toerisme Organisatie (LTO) rapporteerde in 2024 dat het Heuvelland in 2023 meer dan 2,1 miljoen dagjesmensen telde, een stijging van 18 procent ten opzichte van 2019. Dit heeft geleid tot meer verkeer, meer drukte op populaire routes en meer overlast voor bewoners. Tegelijkertijd is het voor gemeenten lastig om toerisme tegen te gaan, omdat dit ook economische voordelen met zich meebrengt: werkgelegenheid, belastinginkomsten en ondernemerschap.

De regelgeving van Vaals kan worden gezien als een poging dit evenwicht te herstellen: toerisme toestaan, maar de overlast ervan beperken. Dit is echter een delicate balancering, vooral omdat veel toeristen juist komen voor de rust en het landschap, terwijl de overlast wordt veroorzaakt door dezelfde voertuigen die hen aantrekken.

Vooruitzicht: regionale coördinatie nodig

De gemeenteraad van Vaals stemt dinsdag over het voorstel. Naar verwachting wordt het aangenomen, gezien de brede steun van inwoners en belangengroepen als Verkeersleefbaar Heuvelland. De vergunningsplicht gaat waarschijnlijk in werking in juli 2026, met een overgangsperiode van twee maanden.

De grote vraag is of de maatregel effectief zal zijn en of andere gemeenten zullen volgen. Gulpen-Wittem, Valkenburg aan de Geul en Eijsden-Margraten zullen waarschijnlijk onder druk komen te staan om soortgelijke regelgeving in te voeren. Dit kan leiden tot een patchwork van verschillende regels per gemeente, wat voor tochtorganisatoren en verhuurders lastig is om na te leven.

Een betere aanpak zou zijn regionale coördinatie tussen alle gemeenten van het Heuvelland. Dit zou kunnen inhouden: gezamenlijke richtlijnen voor toertochten, gezamenlijke vergunningsverlening, gezamenlijke handhaving, en gezamenlijke investeringen in alternatieve routes en voorzieningen voor toeristen. Dit vereist echter politieke wil en samenwerking, wat in het verleden niet altijd vanzelfsprekend is geweest.

Voor scooterverhuurders en tochtorganisatoren is het zaak zich nu voor te bereiden op de nieuwe regelgeving. Dit kan inhouden: aanpassingen van routeplannen, communicatie met klanten over beperkingen, en mogelijk diversificatie naar andere diensten zoals elektrische voertuigen of niet-gemotoriseerde activiteiten. Ondernemers die nu al elektrische scooters aanbieden, zoals Thijs Schoenmakers, hebben een voordeel, omdat hun voertuigen minder overlast veroorzaken en mogelijk onder mildere regelgeving vallen.