Vierde brand in verlaten sauna Almere: leegstand en veiligheidsrisico's stapelen op

De brandweer rukte zondag rond 17.00 uur uit voor een brand in de voormalige sauna aan de Beatrixlaan in Almere Stad. Het vuur was snel onder controle en er vielen geen gewonden. Het is inmiddels de vierde keer dit jaar dat het gebouw in brand staat. In februari en april waren er al twee branden. Ook in mei, eerder deze maand, sloegen de vlammen uit het dak. Bij minstens één van deze incidenten was sprake van brandstichting, aldus de brandweer. Hoe het vuur zondag is ontstaan, is nog niet duidelijk en wordt onderzocht.

De voormalige sauna staat al jaren leeg en vormt een groeiend veiligheidsrisico voor de omgeving. Projectontwikkelaar Sonneborgh is eigenaar van het terrein en heeft plannen om er een woon-zorgcomplex te realiseren. Het gebouw is voorzien van hekken en afzettingen, maar deze blijken onvoldoende te zijn om ongeautoriseerde toegang te voorkomen. Sonneborgh liet eerder weten dat mensen vaker proberen het afgesloten terrein te betreden, ondanks de beveiligingsmaatregelen. De herhaalde branden wijzen op een ernstig probleem met illegale toegang, mogelijk door daklozen, jongeren of personen met criminele intenties.

Leegstaande gebouwen vormen een chronisch probleem in veel Nederlandse steden. In Almere, dat in de jaren zeventig en tachtig snel groeide als planmatige stad, zijn er tientallen panden die jaren leeg staan terwijl ze wachten op herontwikkeling. De economische crisis van 2008-2012 en de daaropvolgende stagnatie in de bouwsector hebben geleid tot een backlog van projecten die niet van de grond kwamen. Hoewel de bouwmarkt sinds 2015 aantrekt, blijven veel oude panden leeg omdat eigenaren wachten op betere marktomstandigheden, regelgeving of financiering.

Leegstand brengt aanzienlijke kosten en risico's met zich mee. Eigenaren moeten betalen voor onderhoud, belastingen en verzekeringen, ook al genereren de panden geen inkomsten. Tegelijkertijd trekken leegstaande gebouwen ongewenste activiteiten aan: inbraken, daklozenopvang, drugsgebruik, en zoals in Almere, brandstichtingen. De brandweer moet regelmatig uitrukken voor incidenten in leegstaande panden, wat capaciteit bindt die nodig is voor andere noodsituaties. Voor de omgeving betekenen herhaalde branden een veiligheidsrisico, vooral als het gebouw dicht bij woningen staat.

De sauna aan de Beatrixlaan is een voorbeeld van dit probleem. Het gebouw is jaren geleden gesloten, mogelijk vanwege veranderde consumentenvoorkeuren of economische redenen. Sonneborgh kocht het terrein met het plan om het te herontwikkelen tot een woon-zorgcomplex, een type project dat in Nederland veel vraag heeft gezien de vergrijzing. Dergelijke projecten vereisen echter aanzienlijke investeringen, regelgeving rond zorgverlening, en vaak langdurige onderhandelingen met gemeenten over bestemmingsplannen en subsidies. Dit kan jaren duren, gedurende welke het gebouw leeg blijft.

Gevolgen voor eigenaar en omgeving

Voor Sonneborgh zijn de herhaalde branden een ernstige complicatie. Elk incident brengt risico's met zich mee: schade aan het gebouw, potentiële aansprakelijkheid als iemand gewond raakt, hogere verzekeringspremies, en reputatieschade. Bovendien kunnen de branden de herontwikkelingplannen vertragen. Als het gebouw ernstig beschadigd raakt, kan dit de haalbaarheid van het project in gevaar brengen. Sonneborgh zal waarschijnlijk extra beveiligingsmaatregelen moeten treffen, zoals 24-uurs bewaking, wat de kosten van het leegstaande pand verder verhoogt.

De gemeente Almere staat ook voor uitdagingen. De brandweer moet regelmatig uitrukken voor incidenten in dit gebouw, wat capaciteit bindt. Bovendien is er een publiek veiligheidsrisico: branden in leegstaande gebouwen kunnen overslaan naar naburige panden, vooral als deze dicht op elkaar staan. De gemeente kan eigenaren aansprakelijk stellen voor onvoldoende beveiligingsmaatregelen, maar handhaving is lastig en kostbaar. Sommige gemeenten hebben daarom beleid ingevoerd waarbij eigenaren van leegstaande panden verplicht zijn deze te beveiligen of af te breken.

Voor de buurt rond de Beatrixlaan is de situatie onrustig. Bewoners maken zich zorgen over veiligheid en kwaliteit van de leefomgeving. Herhaalde branden kunnen angst veroorzaken, vooral bij gezinnen met kinderen. Bovendien kan de aanwezigheid van ongeautoriseerde personen in het gebouw tot overlast leiden: geluid, afval, en mogelijk drugsgebruik. Dit drukt op de leefbaarheid van de wijk en kan huisprijzen onder druk zetten.

Bredere context: leegstand in Nederland

Leegstand is een wijdverbreid probleem in Nederland. Volgens cijfers van het Kadaster waren er in 2024 circa 250.000 leegstaande woningen en circa 150.000 leegstaande bedrijfspanden. Dit is een toename ten opzichte van voorgaande jaren, vooral als gevolg van de economische onzekerheid en de stagnatie in bepaalde sectoren. Veel leegstaande panden bevinden zich in stadscentra, waar traditionele detailhandel is verdwenen door e-commerce, of in voormalige industriegebieden die wachten op herontwikkeling.

De oorzaken van leegstand zijn divers. In sommige gevallen wachten eigenaren op betere marktomstandigheden of regelgeving. In andere gevallen zijn de herontwikkelingskosten zo hoog dat projecten niet rendabel zijn. Soms is het gebouw in slechte staat en zijn renovatiekosten prohibitief. Ook speelt erfrecht een rol: als een gebouw in erfenis is overgedragen en erfgenamen niet kunnen overeenstemmen over wat ermee moet gebeuren, kan het jaren leeg blijven.

Leegstand brengt aanzienlijke maatschappelijke kosten met zich mee. Gemeenten verliezen belastinginkomsten. De bouwsector mist werkgelegenheid. Buurten verpauperen. Criminele activiteiten nemen toe. De overheid heeft daarom diverse instrumenten ingevoerd om leegstand tegen te gaan. Dit omvat onder meer:

• **Leegstandsbelasting**: gemeenten kunnen eigenaren van langdurig leegstaande panden extra belasting opleggen.
• **Erfpacht**: gemeenten kunnen erfpacht gebruiken om eigenaren te verplichten panden in gebruik te nemen of af te breken.
• **Handhaving**: gemeenten kunnen eigenaren aansprakelijk stellen voor onvoldoende onderhoud of beveiligingsmaatregelen.
• **Stimulering herontwikkeling**: subsidies en regelgeving om herontwikkeling aantrekkelijker te maken.
• **Noodmaatregelen**: in ernstige gevallen kunnen gemeenten panden laten afbreken op kosten van de eigenaar.

Almere heeft in het verleden al te maken gehad met leegstand. De stad groeide snel in de jaren zeventig en tachtig, maar de economische crisis van 2008-2012 zorgde voor stagnatie. Veel geplande projecten werden uitgesteld of geannuleerd. Inmiddels trekt de bouwmarkt aan en worden veel leegstaande panden herontwikkeld, maar het proces verloopt traag.

Brandveiligheid in leegstaande panden

Leegstaande gebouwen vormen een bijzonder brandrisico. Ze zijn vaak voorzien van verouderde elektra en verwarming, wat brandgevaar oplevert. Tegelijkertijd zijn ze vaak niet voorzien van moderne branddetectie en blussystemen. Bovendien trekken ze ongeautoriseerde personen aan die mogelijk roken, vuur aansteken, of illegale activiteiten uitvoeren.

De brandweer heeft daarom aandacht voor leegstaande panden. In veel gemeenten zijn brandweerposten betrokken bij het identificeren van risicovolle panden en het adviseren van eigenaren over beveiligingsmaatregelen. Dit omvat onder meer:

• **Afsluitingen**: hekken, muren en andere fysieke barrières om ongeautoriseerde toegang te voorkomen.
• **Bewaking**: 24-uurs bewaking door beveiligingsbedrijven.
• **Monitoring**: regelmatige inspecties door eigenaar of beveiligingsbedrijf.
• **Branddetectie**: installatie van brandmelders die verbonden zijn met de brandweer.
• **Afbraak**: in ernstige gevallen kan afbraak de enige oplossing zijn.

Voor de sauna aan de Beatrixlaan zijn deze maatregelen kennelijk onvoldoende gebleken. De hekken en afzettingen hebben niet voorkomen dat mensen het terrein betreden. Dit wijst op een behoefte aan intensievere beveiligingsmaatregelen, mogelijk inclusief 24-uurs bewaking of regelmatige inspecties.

De brandweer zal onderzoeken hoe de brand zondag is ontstaan en of sprake is van brandstichting. Als dat het geval is, kan politieonderzoek volgen en kunnen daders worden vervolgd. Sonneborgh zal waarschijnlijk extra beveiligingsmaatregelen treffen om verdere incidenten te voorkomen. Dit kan inhouden dat het bedrijf een beveiligingsbedrijf inhuurt voor 24-uurs bewaking of regelmatige inspecties.

De gemeente Almere kan overwegen om Sonneborgh aan te spreken op onvoldoende beveiligingsmaatregelen en te eisen dat deze worden verbeterd. Ook kan de gemeente druk uitoefenen op het bedrijf om de herontwikkeling te versnellen, zodat het gebouw sneller in gebruik wordt genomen. Alternatieven kunnen zijn: gedwongen verkoop aan een ander bedrijf dat sneller kan herontwikkelen, of afbraak van het gebouw.

Voor de wijk is het belangrijk dat de situatie snel wordt opgelost. Herhaalde branden vormen een veiligheidsrisico en drukken op de leefbaarheid. Bewoners zullen waarschijnlijk druk uitoefenen op gemeente en eigenaar om maatregelen te nemen. Dit kan leiden tot snellere herontwikkeling of, als dat niet lukt, tot afbraak van het gebouw.