ANWB waarschuwt voor recorddruk op wegen rond Hemelvaart: 1046 kilometer file

De Nederlandse wegen hebben vrijdag 16 mei een recordaantal files te verwerken gehad. Met 1046 kilometer file was het de drukste spits van het jaar tot nu toe, aldus de ANWB. De extreme drukte werd veroorzaakt door de combinatie van het Hemelvaartweekend en schoolvakanties, waardoor veel Nederlanders tegelijk op pad gingen.

Hemelvaart valt dit jaar op donderdag 15 mei. Dit betekent dat veel werkgevers hun medewerkers vrijdag 16 mei vrij geven, waardoor een vierdaags weekend ontstaat. Schoolvakanties in verschillende regio's versterken dit effect. Veel gezinnen vertrekken naar het buitenland of naar vakantiebestemmingen in Nederland. Dit leidt tot massale verkeerscongestie, vooral op de belangrijkste uitvalswegen rond grote steden en richting Duitse grens, België en Frankrijk.

De ANWB had deze drukte vooraf al aangekondigd. De organisatie publiceert regelmatig verkeersvoorspellingen en waarschuwt weggebruikers voor drukke periodes. Dit keer bleek de werkelijkheid nog erger dan voorspeld. De 1046 kilometer file is een uitzonderlijke waarde. Ter vergelijking: op een normale werkdag bedraagt het totale aantal kilometers file in Nederland gemiddeld 300 tot 400 kilometer. Op drukke dagen rond vakantieperiodes loopt dit op tot 700 tot 900 kilometer. De 1046 kilometer betekent dat de drukte ongeveer twee tot drie keer hoger was dan normaal.

De piekuren waren waarschijnlijk tussen 16:00 en 19:00 uur, toen veel werknemers hun werk afsloten en tegelijk met vakantiegangers op de weg zaten. Op snelwegen rond Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag ontstonden files van 30 tot 60 kilometer lang. Ook op de A4 naar Den Haag, de A2 naar Utrecht en Arnhem, de A12 naar Arnhem, en de A1 naar Groningen was het extreem druk.

Gevolgen voor bedrijven en logistiek

De massale files hebben directe gevolgen voor bedrijven, vooral voor transportbedrijven, logistieke dienstverleners, koeriers en bedrijven die afhankelijk zijn van snelle levering. Een vrachtwagen die normaal twee leveringen per dag kan doen, kan door files slechts één levering afmaken. Dit leidt tot hogere kosten per levering, minder efficiëntie en mogelijk gemiste deadlines.

Voor transportbedrijven betekent dit verlies van inkomsten en hogere brandstofkosten. Een vrachtwagen verbruikt meer brandstof wanneer deze in files staat en langzaam rijdt. Bovendien moeten chauffeurs langer werken om dezelfde hoeveelheid werk af te ronden, wat leidt tot hogere loonkosten. Voor bedrijven met strakke leveringsschema's, zoals supermarkten, bouwmarkten en online retailers, kunnen files leiden tot vertragingen die klanten frustreren.

Voor taxibedrijven, busmaatschappijen en vervoersdiensten betekent de drukte ook problemen. Passagiers komen te laat op hun bestemming, wat kan leiden tot gemiste vluchten, afspraken en werkverplichtingen. Dit geeft negatieve reviews en kan klanten doen afstappen.

Ook voor bedrijven in de horeca en toerisme kan de drukte voordelig zijn. Hotels, restaurants, attracties en campings langs de route kunnen profiteren van vertraagde reizigers die besluiten ergens te stoppen en te eten of te overnachten. Benzinestations en wegrestaurants zien hun omzet toenemen. Dit is een zilveren voering voor deze bedrijven, hoewel ook zij te maken hebben met overvolle parkeerplaatsen en capaciteitsproblemen.

Voor online retailers en e-commerce bedrijven kunnen files betekenen dat pakketjes later worden bezorgd. Dit kan leiden tot klachten en retourzendingen. Bedrijven die dezelfde dag of volgende dag levering garanderen, lopen risico's.

Bredere context: verkeersdruk neemt toe

De recordfiles rond Hemelvaart zijn symptomatisch voor een groter probleem: de Nederlandse wegen worden steeds voller. Het aantal auto's op Nederlandse wegen is de afgelopen twee decennia sterk gestegen. In 2000 waren er ongeveer 6 miljoen auto's in Nederland geregistreerd. In 2026 zijn dit er ruim 8,5 miljoen. Dit is een stijging van 40 procent.

Bovendien is het aantal kilometers dat Nederlanders per jaar rijden gestegen van ongeveer 100 miljard kilometer in 2000 naar ongeveer 130 miljard kilometer in 2024. Dit komt door meer woon-werkverkeer, meer zakelijk verkeer, meer vrije tijd en meer mobiliteit in het algemeen.

De infrastructuur is niet meegegroeid. Het aantal kilometers snelweg in Nederland is sinds 2000 slechts marginaal gestegen, van ongeveer 2.700 kilometer naar ongeveer 2.800 kilometer. Dit betekent dat de wegen steeds voller worden zonder dat de capaciteit evenredig is toegenomen.

De ANWB registreert jaarlijks de totale hoeveelheid file-kilometers. In 2015 was dit ongeveer 1,2 miljoen kilometer file per jaar. In 2020 daalde dit naar ongeveer 800.000 kilometer door de coronapandemie en thuiswerken. Maar in 2023 en 2024 steeg dit weer naar ongeveer 1,5 tot 1,6 miljoen kilometer per jaar. Dit betekent dat files een structureel probleem zijn geworden.

De oorzaken zijn veelvoudig. Ten eerste: meer auto's en meer kilometers. Ten tweede: meer congestie rond grote steden en op belangrijke corridors. Ten derde: wegwerkzaamheden en onderhoud, die files veroorzaken. Ten vierde: ongelukken en incidenten, die files veroorzaken. Ten vijfde: slechte weersomstandigheden. Ten zesde: vakantieperiodes en piekdagen.

Thuiswerken en flexibiliteit als oplossing

Een deel van de oplossing ligt in thuiswerken en flexibele werktijden. Sinds de coronapandemie werken veel werknemers één tot drie dagen per week thuis. Dit reduceert het aantal auto's op de weg op werkdagen. Bedrijven die hun medewerkers meer flexibiliteit geven in werktijden — bijvoorbeeld door niet iedereen tegelijk van 9:00 tot 17:00 uur te laten werken — kunnen ook bijdragen aan het spreiden van verkeerspieken.

Howel veel bedrijven na corona weer meer op kantoor werken, blijft thuiswerken een belangrijk instrument om verkeersdruk te reduceren. Voor bedrijven die dit toepassen, kan dit ook kostenbesparend zijn: minder kantoorruimte nodig, lagere energiekosten, en minder parkeerplaatsen.

Voor zelfstandigen en mkb-bedrijven kan flexibiliteit in werktijden ook voordelen hebben. Door niet allemaal op dezelfde tijd te werken, kunnen zij files vermijden en efficiënter werken.

Vooruitzicht: meer drukte verwacht

De komende weken en maanden zullen waarschijnlijk meer drukke periodes volgen. Zomervakantie begint in juli en duurt tot september. Dit is de drukste vakantieperiode van het jaar. Veel gezinnen vertrekken naar Zuid-Europa, Frankrijk, Italië en Spanje. Dit leidt tot massale files richting Duitse grens en België.

Ook rond Pasen, Kerstmis en Nieuwjaar zijn de wegen extreem druk. Voor bedrijven is het belangrijk om hier rekening mee te houden bij planning van leveringen, werkschema's en personeelsinzet.

De ANWB adviseert weggebruikers om buiten de piekuren te rijden, gebruik te maken van openbaar vervoer, of thuiswerk in te zetten. Voor bedrijven geldt: plan leveringen buiten de piekuren, zet thuiswerk in waar mogelijk, en communiceer duidelijk met klanten over mogelijke vertragingen.

De lange termijn vraag is of Nederland meer investeert in weginfrastructuur, openbaar vervoer, of andere oplossingen zoals remote work en flexibele werktijden. Tot nu toe is de regering voorzichtig met grote investeringen in nieuwe snelwegen, omdat dit duur is en milieueffecten heeft. Het gevolg is dat files waarschijnlijk een structureel onderdeel van het Nederlandse verkeer blijven.