Zeeuwse strandtenten worstelen met personeelstekort: 'We moeten creatief zijn'

Het pinksterweekend belooft zonnig en warm te worden, en dat hebben eigenaren van strandpaviljoens in Zeeland goed begrepen. Zij verwachten een flinke piek in het aantal bezoekers, maar hebben een groot probleem: ze hebben niet genoeg personeel om die drukte op te vangen. Strandtenten in Oostkapelle, Westkapelle en rond Vlissingen zien zich gedwongen tot creatieve oplossingen: vrienden optrommelen, buitenlandse werknemers onderdak bieden, en intensief netwerken met bestaande medewerkers om hun vrienden aan te trekken.

Lars den Hollander, eigenaar van Zeecafé in Oostkapelle, illustreert het probleem. Normaal werken daar vier personeelsleden. Dit pinksterweekend zijn het er elf. "We hebben vrienden opgetrommeld om een weekendje bij te springen", zegt hij. Dit is geen incidenteel probleem, maar een symptoom van een structureel personeelstekort in de horeca.

Bob van der Maas, eigenaar van Strandpaviljoen Scheldezicht in Westkapelle, ongeveer 12 kilometer verderop, gaat nog een stap verder. Om het rooster rond te krijgen, heeft hij een bediener uit Portugal aangenomen en aangeboden hem onderdak te verschaffen. "Je moet creatief zijn", zegt Van der Maas. Dit toont aan dat strandtenten niet alleen lokaal naar personeel zoeken, maar internationaal moeten gaan werven om hun operatie draaiende te houden.

De oorzaak van dit personeelstekort is diepgeworteld en demografisch. Het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) waarschuwt dat horecaondernemers de komende jaren steeds meer moeite zullen hebben met het vinden van jonge werknemers. Dit komt simpelweg doordat het aantal jongeren in Nederland structureel afneemt. Dit is geen voorbijgaande trend, maar een langdurige demografische verschuiving die de horeca decennialang zal beïnvloeden.

De cijfers zijn alarmerend. Dit studiejaar volgen 22.000 jongeren een horeca-opleiding. Tien jaar geleden waren dat er ongeveer 28.000. Dit is een daling van 21 procent in een decennium. Deze daling is veel sneller dan de algemene bevolkingsdaling, wat suggereert dat jongeren niet alleen minder zijn, maar ook minder kiezen voor een horeca-carrière.

Daarnaast daalt het aantal internationale studenten op hbo's en universiteiten. Dit is problematisch omdat veel horecazaken in studentensteden, zoals Groningen, Utrecht, Amsterdam en Leiden, sterk afhankelijk zijn van internationale studenten die een bijbaan in de horeca zoeken. Deze studenten zijn flexibel, beschikbaar voor onregelmatige uren en vaak bereid voor relatief laag loon te werken. Zonder deze groep wordt het personeelstekort in studentensteden nog acuter.

Jongeren kiezen voor ander werk

De meeste mensen die in de horeca werken zijn jonger dan 25 jaar. Dit maakt het voor ondernemers cruciaal om een aantrekkelijke werkgever te zijn voor deze leeftijdsgroep. Maar wat trekt jongeren aan in de horeca?

Niels van Alphen, eigenaar van Bombaai Strandbar in Westkapelle, denkt dat het imago van zijn zaak belangrijk is. "We zijn een hippe tent. Dat heeft een aantrekkende werking op jongeren", zegt hij. Dit wijst op een belangrijke trend: jongeren kiezen niet alleen op basis van loon, maar ook op basis van het imago en de cultuur van een bedrijf. Een strandbar met een hip imago trekt meer talent aan dan een traditionele, saaie horecazaak.

Van Alphen observeert echter ook een verschuiving in de houding van jongeren tegenover werk. "De jeugd van tegenwoordig heeft meer te eisen; bijvoorbeeld wanneer ze vrienden willen zien of naar een festival willen. Ze zijn veel bewuster bezig met werk en vrije tijd." Dit is een fundamentele verandering in de arbeidsmarkt. Jongeren zijn niet meer bereid hun hele leven rond werk in te richten; zij willen flexibiliteit, autonomie en tijd voor vrienden en vrije tijd. Dit maakt het moeilijker voor horecaondernemers om jongeren vast te houden, vooral in seizoenale bedrijven waar onregelmatige uren regel zijn.

Netwerken als strategie

Nasir Khalil, eigenaar van Strandpaviljoen de Zeebries vlakbij Vlissingen, heeft een ander probleem en een ander voordeel. Vlissingen is een grotere plaats dan Westkapelle of Oostkapelle, en ligt dicht bij Middelburg. Dit geeft hem een groter potentieel arbeidsmarkt. "Wij hebben best veel jongeren onder de 25", zegt hij. "Het zijn vaak studenten uit Vlissingen of Middelburg. Iedereen kan binnen een half uur bij ons zijn."

Khalil heeft een strategie ontdekt die voor hem werkt: hij vraagt aan jonge collega's of zij leeftijdsgenoten kennen die op zoek zijn naar een baan. "Als je al veel jongeren hebt die bij je werken, is het makkelijk om via via nieuwe jongeren aan te nemen", zegt Khalil. Dit is een vorm van social recruitment die veel goedkoper en effectiever is dan traditionele advertenties. Jongeren vertrouwen aanbevelingen van vrienden meer dan advertenties, en zij zijn eerder geneigd een baan aan te nemen als een vriend al bij dezelfde zaak werkt.

Maar Khalil erkent ook dat dit voor strandtenten in Westkapelle en Oostkapelle veel lastiger is. "Hoe meer je daar naartoe gaat, hoe minder jongeren er zijn. Wat dat betreft mag ik echt niet klagen." Dit wijst op een geografisch probleem: strandtenten in meer afgelegen kustplaatsen hebben minder toegang tot een lokale arbeidsmarkt van jongeren.

Gevolgen voor de sector

Het personeelstekort in de horeca heeft brede gevolgen. Ten eerste verhoogt het de loonkosten. Strandtenten moeten meer betalen om personeel aan te trekken en vast te houden. Zij moeten ook meer investeren in training en begeleiding van onervaren werknemers. Ten tweede leidt het tot kwaliteitsverlies. Met onvoldoende personeel kunnen strandtenten niet de service bieden die klanten verwachten, wat kan leiden tot slechte reviews en verlies van klanten.

Ten derde leidt het tot stress en uitputting van bestaande medewerkers. Als een strandtent normaal met vier personeelsleden werkt, maar dit weekend met elf, betekent dit dat de vier vaste medewerkers veel meer moeten trainen, coördineren en superviseren. Dit kan leiden tot burnout en vertrek van ervaren medewerkers.

Voor de bredere horeca-industrie is het personeelstekort een existentiële bedreiging. De horeca is een arbeidsintensieve industrie met dunne marges. Veel horecazaken werken met winstmarges van 5 tot 10 procent. Als de loonkosten stijgen door personeelstekort, kunnen veel zaken niet meer rendabel draaien. Dit kan leiden tot sluitingen, vooral van kleinere, onafhankelijke zaken.

Daarnaast heeft het personeelstekort gevolgen voor de kwaliteit van het voedsel en de service. Onderbemannd personeel maakt meer fouten, is minder attent en kan minder goed omgaan met klanten. Dit kan leiden tot reputatieschade en verlies van klanten.

Vergelijking met andere sectoren

De horeca is niet de enige sector die met personeelstekort worstelt. Ook de bouw, zorg, logistiek en retail hebben te maken met tekorten aan jonge werknemers. Echter, de horeca is bijzonder kwetsbaar omdat het werk onregelmatig, fysiek zwaar en laag betaald is. Veel jongeren kiezen daarom voor sectoren met betere arbeidsvoorwaarden, hogere lonen en regelmatiger uren.

Een vergelijking met andere EU-landen toont aan dat Nederland niet alleen staat. Ook in Duitsland, België en Frankrijk worstelt de horeca met personeelstekort. Echter, sommige landen hebben betere oplossingen gevonden. In Duitsland is er meer aandacht voor horeca-opleidingen en is het imago van horeca-werk beter. In Frankrijk zijn er meer internationale werknemers in de horeca, wat het personeelstekort deels compenseert.

De komende jaren zal het personeelstekort in de horeca waarschijnlijk erger worden. De demografische trend van minder jongeren zal doorzetten. Tegelijkertijd zal de vraag naar horecapersoneel niet afnemen; integendeel, met de groei van toerisme en vrijetijdsbesteding zal de vraag toenemen.

Strandtenten en andere horecazaken zullen moeten investeren in het aantrekkelijk maken van hun bedrijf voor jongeren. Dit kan door beter loon, flexibelere werktijden, betere arbeidsomstandigheden, en het creëren van een hip en aangenaam werkklimaat. Zij zullen ook meer moeten investeren in training en doorgroeimogelijkheden.

Daarnaast zullen zij meer moeten rekenen op internationale werknemers. Dit vereist het bieden van onderdak, hulp bij administratie en integratie, en het leren van basisvaardigheden in vreemde talen. Voor veel kleine strandtenten is dit een grote investering.

Tenslotte zullen horecaondernemers moeten nadenken over automatisering en efficiëntie. Sommige taken, zoals bestellingen opnemen en betalen verwerken, kunnen gedeeltelijk worden geautomatiseerd. Dit kan de werkdruk op personeel verminderen en de productiviteit verhogen.

De horeca staat voor een cruciaal moment. Zonder ingrijpende veranderingen in arbeidsvoorwaarden, imago en operationele efficiëntie, zal het personeelstekort een structureel probleem worden dat de groei en winstgevendheid van de sector bedreigt.