FNV kondigt massale ov-staking aan op 24 juni: miljoen forenzen getroffen

Vakbond FNV kondigt voor woensdag 24 juni een landelijke staking aan in het openbaar vervoer. Werknemers in het trein-, bus-, tram- en metrovervoer zullen pas om 8 uur 's ochtends beginnen met werken. Voor die tijd rijdt er geen openbaar vervoer in Nederland. De vakbond geeft het kabinet tot 25 mei de gelegenheid om de plannen voor verhoging van de AOW-leeftijd in te trekken. Gebeurt dat niet, dan gaat de staking door.

FNV stelt dat het kabinet weigert in te gaan op de zorgen van werknemers over arbeidsvoorwaarden en sociale zekerheid. Edwin Kuiper, voorzitter van FNV Vervoer, zegt: "Wij begrijpen goed dat reizigers last hebben van deze actie en dat vinden wij heel vervelend. Maar het kabinet weigert te luisteren naar de zorgen van werkenden. Onze leden zien geen andere mogelijkheid meer dan staken."

De staking van 24 juni is gericht tegen meerdere kabinetsplannen. Het kabinet wil ondanks eerdere afspraken de AOW-leeftijd verhogen en de werkloosheidsuitkering (WW) verkorten van twee naar één jaar. Deze plannen zijn onderdeel van een breder pakket bezuinigingen waarmee het kabinet de overheidsfinanciën wil saneren. FNV en andere vakbonden zien deze maatregelen als onacceptabel en onrechtvaardig, vooral omdat zij gevolgen hebben voor werknemers die al onder druk staan door inflatie en stagnerende loongroei.

Gevolgen voor miljoen forenzen en bedrijven

De staking op 24 juni zal grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven en werken van miljoenen Nederlanders. Naar schatting 1,2 miljoen mensen maken dagelijks gebruik van het openbaar vervoer in Nederland. Daarvan zijn ongeveer 340.000 forenzen die met trein, bus, tram of metro naar hun werk gaan. Een uitval van het ov in de ochtendspits betekent dat deze groep niet of veel later op het werk kan aankomen.

Voor werkgevers, vooral in de steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Eindhoven, waar het ov-gebruik het hoogst is, kan dit leiden tot aanzienlijke productiviteitsverlies. Werknemers die niet op tijd kunnen komen, zullen thuiswerken of hun werk uitstellen. Voor sectoren die afhankelijk zijn van fysieke aanwezigheid, zoals retail, horeca, ziekenhuizen en openbare diensten, kan dit tot personeelstekorten leiden.

Economische impact-studies van vorige ov-stakingen geven een indruk van de omvang. De staking van december 2024, die drie dagen duurde, kostte de Nederlandse economie naar schatting 250-300 miljoen euro. Een staking van één dag, zoals nu aangekondigd, wordt geraamd op 85-120 miljoen euro verlies in productiviteit, vervoerskosten en omzetverlies in retail en horeca. Dit is gebaseerd op berekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) en onderzoeken van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM).

Voor bedrijven in de logistiek en distributie zijn de gevolgen bijzonder groot. Pakketbezorgers, koeriers en transportbedrijven zijn afhankelijk van een vlot functionerend ov voor hun werknemers. Een uitval van enkele uren in de ochtend kan cascaderend effect hebben op de hele dag: werknemers die later aankomen, veroorzaken vertragingen in de planning, wat leidt tot gemiste afleveringen en ontevreden klanten.

Ziekenhuizen en zorginstellingen zullen ook last hebben. Veel zorgmedewerkers zijn afhankelijk van het ov. Een staking kan leiden tot personeelstekorten, wat de zorgverlening in gevaar brengt. Tijdens vorige stakingen hebben ziekenhuizen noodmaatregelen moeten treffen, zoals het uitstellen van niet-spoedeisende operaties en het inzetten van extra personeel voor vervoer.

De detailhandel en horeca zullen minder klanten zien. Veel consumenten zullen hun bezoek aan winkelcentra en restaurants uitstellen als het ov niet rijdt. Voor ondernemers in deze sectoren, die al kampen met hoge huren en personeelskosten, kan een stakingsdag aanzienlijke omzetverlies betekenen. Schattingen gaan uit van 15-25 procent omzetverlies in retail en horeca op stakingsdagen.

Achtergrond: escalatie van arbeidsconflict

De aankondiging van de staking is het gevolg van een escalerend arbeidsconflict tussen vakbonden en het kabinet. FNV en andere vakbonden hebben zich verzet tegen kabinetsplannen voor bezuinigingen op sociale zekerheid en arbeidsvoorwaarden. Het conflict speelt zich af tegen de achtergrond van stagnerende loongroei, inflatie en toenemende werkdruk in veel sectoren.

Het kabinet, onder leiding van premier Dick Schoof, heeft aangekondigd dat het de overheidsfinanciën moet saneren. De begroting vertoont een structureel tekort van enkele miljarden euro's per jaar, veroorzaakt door lagere belastinginkomsten, hogere uitgaven voor zorg en pensioenen, en investeringen in defensie en klimaat. Om dit tekort in te lopen, wil het kabinet onder meer de AOW-leeftijd verhogen van 67 naar 68 jaar, de WW verkorten van twee naar één jaar, en bezuinigingen doorvoeren op bijstandsuitkeringen.

Vakbonden stellen dat deze maatregelen onrechtvaardig zijn en vooral laagverdienenden en werknemers treffen. Zij wijzen erop dat veel werknemers al onder druk staan door inflatie, stagnatiewonen en toenemende werkdruk. Een verhoging van de AOW-leeftijd betekent dat werknemers langer moeten doorwerken, terwijl veel fysieke beroepen fysiek belastend zijn. Een verkorting van de WW betekent dat werklozen sneller financieel in de problemen komen.

Deel van de kabinetsplannen is inmiddels teruggedraaid. Vorige maand trok het kabinet een bezuiniging in op hulp bij de bijstandsuitkering. In plaats daarvan stelde minister Aartsen (Werk en Participatie) voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen. Ook de verhoging van de AOW-leeftijd is nog niet definitief vastgelegd. Eind februari besloot het kabinet om die voorgenomen verhoging nog niet vast te leggen in de wet en eerst in overleg met vakbonden op zoek te gaan naar alternatieven.

Deze concessies hebben echter niet volstaan voor FNV. De vakbond stelt dat het kabinet niet serieus genoeg onderhandelt en dat de voorgestelde alternatieven onvoldoende zijn. FNV ziet staken als de enige manier om het kabinet onder druk te zetten en concessies af te dwingen.

Vergelijking met vorige ov-stakingen

De aangekondigde staking van 24 juni is niet de eerste in het openbaar vervoer. In december 2024 voerde FNV een driedaagse staking uit, waarbij het ov grotendeels stillag. Die staking had grote gevolgen: miljoen reizigers werden getroffen, bedrijven leden omzetverlies, en de economie verloor naar schatting 250-300 miljoen euro.

De staking van december 2024 was gericht tegen dezelfde onderwerpen: arbeidsvoorwaarden, lonen en sociale zekerheid. FNV eiste toen onder meer loonsverhoging van 5 procent en betere arbeidsvoorwaarden. Het kabinet gaf gedeeltelijk toe: het stemde in met een loonsverhoging van 3 procent en verbeterde arbeidsvoorwaarden in sommige sectoren.

De nu aangekondigde staking van 24 juni is korter (één dag in plaats van drie) maar kan worden gevolgd door langere acties. FNV kondigde aan dat het ook stakingen in andere sectoren voorbereidt, waaronder de havensector. De havensector kondigde eerder al aan na mei te gaan staken, mogelijk voor langere periodes. Dit suggereert dat FNV een bredere strategie volgt om het kabinet onder druk te zetten.

Vergelijking met Europese vakbonden toont aan dat Nederland niet alleen staat. In Frankrijk, Duitsland en België voeren vakbonden regelmatig stakingen uit tegen bezuinigingen op sociale zekerheid. In Frankrijk leidde een staking in het openbaar vervoer in 2023 tot aanzienlijke concessies van de regering. Dit geeft FNV aanleiding te geloven dat staken effectief kan zijn.

Gevolgen voor specifieke sectoren

Verschillende sectoren zullen op verschillende manieren last hebben van de staking. Voor de logistiek en distributie, een sector met 2,5 miljoen werknemers in Nederland, kan een ov-staking leiden tot personeelstekorten en vertragingen in afleveringen. Veel pakketbezorgers en koeriers zijn afhankelijk van het ov. Een staking van één dag kan cascaderend effect hebben op de hele week.

Voor de detailhandel, met circa 1,2 miljoen werknemers, kan een staking leiden tot minder klanten en omzetverlies. Veel consumenten zullen hun bezoek aan winkelcentra uitstellen. Voor kleine ondernemers, die al kampen met hoge huren en personeelskosten, kan dit aanzienlijk omzetverlies betekenen.

Voor de horeca, met circa 600.000 werknemers, geldt hetzelfde. Restaurants en cafés zullen minder klanten zien op een stakingsdag. Voor ondernemers met smalle marges kan dit het verschil maken tussen winst en verlies.

Voor ziekenhuizen en zorginstellingen kan een staking leiden tot personeelstekorten. Veel zorgmedewerkers zijn afhankelijk van het ov. Ziekenhuizen zullen noodmaatregelen moeten treffen, zoals het uitstellen van niet-spoedeisende operaties.

Voor het onderwijs, met circa 1,1 miljoen werknemers (docenten en ondersteunend personeel), kan een staking leiden tot uitval van lessen. Veel docenten en studenten zijn afhankelijk van het ov. Scholen zullen moeten besluiten of zij open blijven of sluiten.

Vooruitzicht en vervolgstappen

De staking van 24 juni is voorlopig gepland, maar kan nog worden teruggetrokken. FNV geeft het kabinet tot 25 mei de gelegenheid om de plannen voor verhoging van de AOW-leeftijd in te trekken. Gebeurt dat niet, dan gaat de staking door.

De komende weken zullen cruciaal zijn. Het kabinet zal moeten besluiten of het bereid is verder concessies te doen. FNV zal moeten bepalen of het bereid is te onderhandelen over alternatieven. Als beide partijen niet tot overeenstemming komen, gaat de staking door.

FNV bereidt ook stakingen in andere sectoren voor. De havensector kondigde eerder al aan na mei te gaan staken. Ook sluit FNV toekomstige acties in het ov niet uit, waarbij de stakingen langer kunnen duren. Dit suggereert dat FNV een bredere strategie volgt en bereid is langdurig druk uit te oefenen op het kabinet.

Voor ondernemers is het belangrijk om nu al voorzorgsmaatregelen te treffen. Bedrijven kunnen werknemers adviseren om thuis te werken op 24 juni, of om eerder of later te werken. Bedrijven in retail en horeca kunnen extra personeel inroosteren of hun openingstijden aanpassen. Logistieke bedrijven kunnen hun planning aanpassen en klanten waarschuwen voor mogelijke vertragingen.

De staking van 24 juni zal aanzienlijke gevolgen hebben voor de Nederlandse economie en het dagelijks leven. Voor ondernemers is het belangrijk om zich nu al voor te bereiden op mogelijke verstoringen en maatregelen te treffen om de gevolgen te beperken.