Recordfiles in Gelderland kosten ondernemers miljoenen in verloren tijd

De Nederlandse wegen stonden woensdag middag en avond onder zware druk. De gezamenlijke filelengte bereikte 1.023 kilometer, de langste van het jaar tot nu toe. Ook Gelderland, als belangrijke transitprovincia met veel doorvoerverkeer, onderging zware congestie. Meerdere wegen liepen vast tijdens de avondspits, wat gevolgen had voor bedrijven, logistieke operaties en werknemers die niet op tijd thuis kwamen.

De files ontstonden door een combinatie van factoren. Woensdag was een normale werkdag, maar het weer was wisselvallig en er waren meerdere incidenten op de weg. Wegwerkzaamheden, een ongeluk en toenemend verkeer zorgden voor opstoppingen die elkaar versterkten. Eenmaal een file ontstaan, groeit deze snel uit: automobilisten remmen, wat een kettingreactie veroorzaakt. Bestuurders wijken uit naar alternatieven routes, wat ook die wegen overbelast.

Gelderland is vanwege zijn ligging bijzonder gevoelig voor files. De provincie ligt centraal in Nederland en fungeert als doorvoergebied voor verkeer tussen noord en zuid, en tussen oost en west. Belangrijke snelwegen als de A1, A2, A12, A15, A50 en A73 lopen door Gelderland. Deze wegen zijn niet alleen voor lokaal verkeer, maar ook voor transitverkeer van en naar Duitsland, België en andere delen van Europa. Tijdens spitsuren kan dit leiden tot overbelasting.

De avondspits is traditioneel het drukste moment van de dag. Werknemers verlaten hun kantoor, fabrieken en bouwplaatsen. Schoolkinderen moeten worden opgehaald. Automobilisten willen naar huis, naar het sportclub of naar afspraken. Dit concentreert zich in korte tijd, meestal tussen 16.00 en 19.00 uur. Als er dan ook nog incidenten of werkzaamheden zijn, kan het systeem overbelast raken.

Economische impact van files

Files kosten de Nederlandse economie jaarlijks miljarden euro's. Dit gebeurt op meerdere manieren. Ten eerste is er het directe verlies door verspilde tijd. Een automobilist die een uur langer in de auto zit, verliest een uur productieve tijd. Voor een werknemers betekent dit verloren werktijd. Voor zelfstandigen en ondernemers betekent dit verloren inkomsten. Een taxichauffeur, koerier of vertegenwoordiger verdient minder als hij minder ritten kan maken.

Ten tweede zijn er extra brandstofkosten. Auto's die in files staan, verbruiken meer brandstof dan auto's die met normale snelheid rijden. Dit komt doordat motoren inefficiënt werken bij lage snelheden en veel accelereren en remmen. Voor bedrijven met grote wagenparken, zoals logistieke bedrijven, transportbedrijven en taxibedrijven, loopt dit in de duizenden tot tienduizenden euro's per dag op.

Ten derde zijn er gevolgen voor de betrouwbaarheid van diensten. Bedrijven die diensten leveren op afgesproken tijden, zoals reparateurs, installateurs, schoonmakers en bezorgers, kunnen hun afspraken niet nakomen. Dit leidt tot klachten, annuleringen, boetes en reputatieschade. Voor bedrijven met strakke schema's, zoals ziekenhuizen, fabrieken en distributiecentra, kunnen files leiden tot operationele verstoringen.

Ten vierde zijn er gevolgen voor werknemers. Werknemers die lang in de file staan, raken uitgeput, gestrest en onproductief. Dit leidt tot hogere ziekteverzuim, lagere productiviteit en hogere personeelsverloop. Werknemers die regelmatig in files staan, overwegen vaker om van baan te veranderen of dichter bij huis te werken.

Economisten schatten dat files Nederland jaarlijks 6 tot 8 miljard euro kosten. Dit is ongeveer 1 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Dit bedrag omvat verloren tijd, extra brandstofkosten, hogere vervangingskosten van voertuigen door slijtage, en economische schade door vertraagde diensten en goederen.

Woensdag, met 1.023 kilometer files, was een extreme dag. Aangenomen dat de gemiddelde file twee uur duurde en gemiddeld 50.000 voertuigen per uur in de files stonden, betekent dit ongeveer 5 miljoen voertuiguren verloren tijd. Bij een gemiddelde waarde van 15 euro per voertuiguur (loon, brandstof, slijtage), loopt dit op tot 75 miljoen euro economische schade op één dag.

Gevolgen voor Gelderland

Gelderland telt ongeveer 2 miljoen inwoners en is een belangrijke economische regio. De provincie herbergt grote bedrijven in sectoren als voeding, chemie, logistiek, landbouw en diensten. Veel van deze bedrijven zijn afhankelijk van goed functionerende wegen voor hun toeleveringsketen, distributie en personeelsvervoer.

De files woensdag hadden directe gevolgen voor bedrijven in Gelderland. Logistieke bedrijven konden geplande leveringen niet op tijd uitvoeren. Dit kan leiden tot boetes van klanten, extra kosten voor opslag en verzending, en verlies van vertrouwen. Voor bedrijven in de voedingsindustrie, waar temperatuurgeregelde transporten essentieel zijn, kunnen files leiden tot bederf van goederen.

Bouwbedrijven en installateurs konden hun werknemers niet op tijd naar bouwplaatsen brengen, wat leidt tot verloren productieve uren. Voor bedrijven in de zorg, zoals thuiszorg en ambulancediensten, kunnen files levensgevaarlijk zijn. Ambulances kunnen niet op tijd bij patiënten aankomen, wat ernstige gevolgen kan hebben.

Werknemers in Gelderland verloren uren aan pendelen. Dit is vooral problematisch voor werknemers die van buiten de provincie naar Gelderland pendelen, of andersom. Veel werknemers in de Randstad pendelen naar Gelderland voor werk, en vice versa. Files maken deze pendel onhoudbaar.

De files woensdag onderstrepen een groter probleem: de Nederlandse infrastructuur wordt steeds meer overbelast. De bevolking groeit, het aantal auto's groeit, en het aantal werknemers dat van huis uit werkt, neemt af na de coronacrisis. Dit leidt tot meer verkeer op de wegen, zonder dat de capaciteit van de wegen is uitgebreid.

Structurele oorzaken

De files woensdag waren niet alleen het gevolg van incidenten, maar ook van structurele problemen. Ten eerste is de capaciteit van de Nederlandse wegen onvoldoende voor de huidige vraag. De A1, A2, A12 en andere grote snelwegen zijn ontworpen voor verkeer van decennia geleden, toen er minder auto's waren. Uitbreiding van deze wegen is duur, ingewikkeld en omstreden.

Ten tweede is het openbaar vervoer in veel regio's onvoldoende. Veel werknemers hebben geen goed alternatief voor de auto. Treinen zijn vol, bussen rijden niet op alle uren en niet naar alle bestemmingen. Dit dwingt werknemers om de auto te nemen, wat leidt tot meer verkeer.

Ten derde is thuiswerken nog niet de norm. Veel bedrijven eisen dat werknemers enkele dagen per week op kantoor werken. Dit leidt tot concentratie van verkeer op bepaalde dagen en uren. Als meer bedrijven flexibel thuiswerken zouden toestaan, zou het verkeer beter kunnen worden verdeeld.

Ten vierde zijn wegwerkzaamheden slecht gecoördineerd. Veel wegbeheerders voeren werkzaamheden uit zonder rekening te houden met elkaar. Dit leidt tot opstoppingen op meerdere wegen tegelijk. Betere coördinatie zou kunnen helpen.

De files woensdag zijn waarschijnlijk niet de laatste van het jaar. Naarmate het zomer wordt, neemt het vakantieverkeer toe. Veel gezinnen gaan in juli en augustus op vakantie, wat leidt tot extra verkeer op de wegen. Ook zijn er nog veel wegwerkzaamheden gepland voor de zomer.

De Nederlandse regering heeft plannen om de infrastructuur te verbeteren. Dit omvat uitbreiding van snelwegen, verbetering van openbaar vervoer, en stimulering van thuiswerken en flexibele werktijden. Maar deze plannen kosten miljarden euro's en zullen jaren duren om uit te voeren.

In de tussentijd kunnen bedrijven zelf maatregelen nemen om de gevolgen van files te beperken. Dit omvat flexibele werktijden, thuiswerken, gebruik van openbaar vervoer, carpooling, en betere planning van logistieke operaties. Bedrijven kunnen ook investeren in technologie die files helpt voorkomen, zoals real-time verkeersinformatie en routeoptimalisatie.

De files woensdag tonen aan dat de Nederlandse infrastructuur onder druk staat. Voor bedrijven in Gelderland en elders is dit een constant probleem dat tijd, geld en productiviteit kost. Zonder structurele verbeteringen zullen files blijven toenemen, met ernstige gevolgen voor de economie.