Stroomtekort vertraagt huisbouw: netbeheerders kampen met personeelstekort en overbelaste netten

Huizen in Gelderland staan gereed voor oplevering, maar kunnen niet worden bewoond. De oorzaak: geen stroom. Netbeheerder Liander, verantwoordelijk voor de elektriciteitsinfrastructuur in grote delen van Nederland, kampt met aanzienlijke vertragingen bij het aansluiten van nieuwe woningen op het stroomnet. Het bedrijf stelt dat langere wachttijden door personeelstekort en drukte op het stroomnet inmiddels de standaard zijn geworden, niet de uitzondering.

De situatie raakt niet alleen particuliere huizenbouwers, maar ook projectontwikkelaars, bouwbedrijven en makelaars. Huizen die volgens planning in mei of juni 2026 zouden worden opgeleverd, blijven leeg omdat de elektrische aansluiting ontbreekt. Dit leidt tot financiële schade: hypotheken gaan in, maar woningen kunnen niet worden betrokken. Bouwbedrijven zien hun cashflow verslechteren doordat oplevering wordt uitgesteld. Makelaars kunnen verkochte woningen niet overdragen.

Liander is een van de vier grote netbeheerders in Nederland, samen met Stedin, Enexis en TenneT. Liander bedient circa 3 miljoen huishoudens en bedrijven in Noord-Holland, Flevoland, Utrecht, Gelderland en Overijssel. Het bedrijf is verantwoordelijk voor het onderhoud, de uitbreiding en de exploitatie van het laagspanningsnet — de kabels en leidingen die huizen en kleine bedrijven van elektriciteit voorzien.

De personeelskwestie is acuut. Liander heeft volgens eigen zeggen onvoldoende elektriciens en technisch personeel om alle aansluitingsverzoeken op tijd uit te voeren. Dit is geen nieuw probleem: de bouwsector kampt al jaren met personeelstekort, en netbeheerders hebben dezelfde moeilijkheden. Elektriciens zijn schaars, de opleiding duurt jaren, en veel ervaren technicians gaan met pensioen. Liander heeft geprobeerd meer personeel aan te trekken, maar de arbeidsmarkt is krap.

Naast personeelstekort speelt overbelasting van het net een rol. Het elektriciteitsnet in Nederland staat onder toenemende druk door de energietransitie. Meer huishoudens installeren zonnepanelen, meer bedrijven schakelen over op elektrische voertuigen, en meer warmtepompen vervangen gasketels. Dit alles verhoogt de vraag naar elektriciteit. Tegelijkertijd moeten netbeheerders het net uitbreiden en versterken om deze extra vraag aan te kunnen. Dit vraagt om investeringen, planning en uitvoering — allemaal zaken waar personeelstekort roet in het eten gooit.

Impact op bouwsector en huizenmarkt

De vertragingen bij stroomaansluitingen hebben directe gevolgen voor de bouwsector. Projectontwikkelaars en bouwbedrijven hebben strikte planning en budgetten. Als oplevering wordt vertraagd, loopt dit uit op financiële schade. Bouwbedrijven moeten loonkosten blijven betalen voor personeel dat op de bouwplaats staat te wachten. Projectontwikkelaars zien hun financieringskosten stijgen omdat geld langer in het project zit. Makelaars kunnen niet leveren aan klanten die al hebben betaald en wachten op hun sleutel.

Voor particuliere kopers is de situatie frustrerend. Zij hebben een huis gekocht, hypotheek afgesloten en soms al hun oude huis verkocht. Ze staan op straat terwijl hun nieuwe huis leeg staat, wachtend op stroom. Dit leidt tot stress, extra kosten (hotelkosten, opslag voor meubels) en juridische complicaties (wie draagt welke kosten, wat zeggen de koopovereenkomsten).

De huizenmarkt in Nederland is al jaren gespannen. Er is een groot tekort aan woningen, prijzen zijn hoog, en kopers zijn bereid veel geld neer te leggen. Vertragingen in de bouw, veroorzaakt door stroomaansluitingen, dragen bij aan dit tekort. Als duizenden woningen niet kunnen worden opgeleverd omdat ze geen stroom hebben, verergert dit het woningtekort en blijven prijzen hoog.

In Gelderland is de situatie bijzonder urgent. De provincie groeit snel, met veel nieuwbouwprojecten in en rond steden als Arnhem, Nijmegen, Apeldoorn en Zutphen. Veel van deze projecten staan stil of vertraagd vanwege stroomaansluitingen. Dit raakt niet alleen huizenbouwers, maar ook de lokale economie. Bouwbedrijven kunnen geen nieuwe projecten starten omdat personeel vast zit in vertraagde projecten. Toeleveranciers zien hun omzet dalen.

Bredere context: energietransitie en netinfrastructuur

De problemen bij Liander zijn symptomatisch voor een groter probleem in Nederland: de netinfrastructuur loopt niet gelijk op met de energietransitie. Het elektriciteitsnet is grotendeels gebouwd in de 20e eeuw, toen de vraag naar elektriciteit veel lager was en veel meer centraal werd opgewekt (grote centrales). Nu moet het net veel meer elektriciteit vervoeren, van veel meer bronnen (zonnepanelen, windmolens), naar veel meer gebruikers (elektrische voertuigen, warmtepompen).

Netbeheerders moeten massaal investeren in uitbreiding en versterking van het net. Dit kost miljarden euro's per jaar. Maar investeringen in netinfrastructuur zijn niet populair: ze zijn duur, zichtbaar, en brengen geen direct rendement. Politici en burgers zien liever geld naar duurzame energie zelf gaan (zonnepanelen, windmolens) dan naar de 'saaie' infrastructuur eronder.

Tegelijkertijd kampen netbeheerders met personeelstekort. Het beroep van elektricien is fysiek zwaar, soms gevaarlijk, en de opleiding duurt jaren. Veel jongeren kiezen voor ander werk. Netbeheerders hebben geprobeerd lonen te verhogen en werkomstandigheden te verbeteren, maar dit lost het probleem niet op.

De ACM (Autoriteit Consument en Markt) reguleert netbeheerders en stelt eisen aan hun prestaties. Maar de ACM kan niet afdwingen dat er meer elektriciens zijn. Dit is een structureel probleem dat alleen kan worden opgelost door massaal in opleiding en training te investeren, wat jaren duurt.

Andere netbeheerders kampen met dezelfde problemen. Stedin, actief in Zuid-Holland en Utrecht, heeft ook last van personeelstekort en vertraagde aansluitingen. Enexis, actief in Brabant en Limburg, meldt soortgelijke problemen. TenneT, verantwoordelijk voor het hoogspanningsnet, kampt met capaciteitsproblemen en vertraagde projecten.

Gevolgen voor ondernemers en bedrijven

De stroomvertragingen raken niet alleen huizenbouwers en particuliere kopers. Ook bedrijven ondervinden hinder. Kleine bedrijven die willen uitbreiden of verhuizen naar een nieuw pand, moeten wachten op stroomaansluiting. Dit vertraagt groei en investeringen. Bedrijven in sectoren als logistiek, productie en diensten zijn afhankelijk van betrouwbare stroomtoevoer. Vertragingen in aansluiting betekenen uitstel van expansie.

Voor elektriciensbedrijven en installateursbedrijven kan de situatie voordelig zijn: er is veel werk. Maar ook zij kampen met personeelstekort. Veel elektriciensbedrijven kunnen niet alle aanvragen aannemen omdat zij onvoldoende personeel hebben. Dit leidt tot hogere prijzen en langere wachttijden.

Voor energiebedrijven en duurzame-energiebedrijven is de situatie problematisch. Bedrijven die zonnepanelen of warmtepompen willen installeren, moeten wachten tot het net is versterkt. Dit vertraagt de energietransitie en maakt het moeilijker om klimaatdoelstellingen te halen.

Vooruitzicht en mogelijke oplossingen

Liander en andere netbeheerders hebben erkend dat het probleem ernstig is en dat de huidige situatie niet houdbaar is. Het bedrijf zegt actief personeel aan te trekken en opleiding te investeren. Maar dit zal jaren duren voordat het effect zichtbaar is.

De regering heeft in het Nationaal Groeifonds geld uitgetrokken voor netinfrastructuur, maar dit is onvoldoende. Experts pleiten voor meer investeringen in netuitbreiding, opleiding van elektriciens, en automatisering van processen. Sommigen suggereren dat netbeheerders meer gebruik moeten maken van externe aannemers en specialisten.

Een ander voorstel is om de aansluitingsprocedure te versnellen door bureaucratie af te bouwen. Momenteel moeten aansluitingen door netbeheerders zelf worden uitgevoerd, wat tijd kost. Als externe bedrijven meer werk zouden mogen doen onder toezicht van netbeheerders, zou dit kunnen helpen.

Voor de korte termijn zal de situatie waarschijnlijk niet veel verbeteren. Liander verwacht dat wachttijden op stroomaansluitingen in 2026 en 2027 nog aanzienlijk zullen zijn. Dit betekent dat bouwprojecten zullen blijven vertraging oplopen, huizenprijzen onder druk zullen blijven, en ondernemers zullen moeten rekening houden met langere wachttijden bij uitbreiding of verhuizing.

De situatie onderstreept een groter probleem: Nederland investeert onvoldoende in basisinfrastructuur. Terwijl iedereen het eens is over de noodzaak van energietransitie, worden netbeheerders niet voorzien van voldoende middelen en personeel om dit waar te maken. Dit zal een van de grote bottlenecks voor groei en welvaart in Nederland kunnen worden.